---

SREDIŠNJI DINARSKI POJAS > POVRŠI I BRDA CRNE GORE I PROKLETIJE > Kučke planine (Žijovo) > Vodič > Istočni dio Žijova

12
Istočni dio Žijova

Planinski prostor istočno od Rikavca

Grebenom Vile, Štrungeza i Prijuna prolazi državna granica između Crne Gore i Albanije. Svi vrhovi i grebeni Kučkih planina (Žijova) istočno od Vile i Štrungeza nalaze se na albanskom državnom teritoriju i na području nekadašnje općine Kelmend (alb. Komuna Kelmend), u distriktu Velika Malesija  (alb. Rrethi i Malësisë së Madhe - jedan od 36 albanskih distrikata), čije je sjedište u gradu  Kopliku (Kopljik). Ovaj je distrikt dio  Skadarskog okruga (alb. Qarku i Shkodrës - jedan od 12 okruga u Albaniji).

U Keljmendu ima osam većih sela i više manjih. To su: Vermosh (Vermoš, Vrmoš), Brojë, Budaç,   Gropat e Selcës, Javor, Kozhnjë, odn Kozhnja,  Kozhnjë e Sipërme, Lëpushë (Ljepuša),  Mreg,  Nikç (Nikč), Selce, Tamarë (Tamara), Vukël (Vukelj). Od navedenih keljmendskih naselja, u podnožju i na padinama istočnog dijela Žijova nalaze se:  Vermosh (Vermoš, Vrmoš), Budaç, Gropat e Selcës, Javor, Lëpushë (Ljepuša),  Mreg,  Selce i Tamarë (Tamara).

Naravno, vrijedi napomenuti kako je naziv Kučke planine za ovaj njihov dio samo uvjetan naziv jer ga ne nastanjuju pripadnici plemena Kuči (alb.  Kuçi), nego su to albanski Klimenti (Kelmendi). U ovom slučaju čak bi bio prikladniji naziv masiv Žijova. Iako rijeke Cijevna i Ljepuša tvore snažnu granicu prema jugu, jugoistoku i istoku, tj. prema središnjem i zapadnom prokletijskom prostoru, mnogi ovaj dio Žijova također nazivaju Prokletijama i na takav slučaj ćete često nailaziti u literaturi. Do nejasnoća dolazi jer je i masiv Žijova sam po sebi prijelazni prostor između područja crnogorskih Brda i Prokletija u Albaniji i Crnoj Gori. A dio autora čak i cijelo Žijovo (Kučke planine) uvrštvava u prokletijsku grupu planina.

Planinski prostor istočnog dijela Žijova, koji je omeđen rijekama Lumi i Cemit (Seljčanka Cijevna) i Lumi i Vermoshit, s njezinim pritokama rječicama Skrobotuša i Ljepuša, ima obilježja planinske visoravni s koje se izdižu tri grebenski međusobno povezana planinska vijenca:

• Bjeshka e Metohise
• Bjeshka e Jeshnicës (Ješnička planina)
• Bjeshka e Grebenit (Greben)

Položaj istočnog dijela Žijova

Istočni dio Žijova na staroj vojnoj topografskoj karti

Vrhovi Vila (alb. Maja e Vilës, desno) i Maja e Prestomanit (lijevo)
Pogled s jugoistočnih padina Magliča (kučkog)

DOLINOM SELJČANSKE CIJEVNE

---

Karta prikazuje međusobno povezane grebene Bjeshka e Metohise i Bjeshka e Jeshnicës (Ješnička planina), u ERSI imagery formatu

BJESHKA E METOHISE

---

MAJA E PRESTOMANIT

Maja e Prestomanit
Pogled od Širokara prema albanskom dijelu masiva Žijeva. Lijevo od Maje Prestomanit (najveći vrh u sredini fotografije) nastavlja se Maja Metohisë. Svi navedeni vrhovi pripadaju planini bjeshka e Metohise
Ostali nazivi za maju Prestomanit su: Maj' e Prestomanit, Maja e Brinja e Vicit, Maja e Brinja e Viçit, Maja e Prestomanit, Maj’ e Prestomanit, Prestomanit.

Vrhovi Vila (alb. Maja e Vilës, desno) i Maja e Prestomanit (lijevo)
Pogled s jugoistočnih padina Magliča (kučkog)

MAJA E METOHISE

Pogled na dolinu potoka përroi i Skrobotushës
Pogled s vrha Vila. U pozadini su planine i vrhovi (s lijeva na desno): Maglič (Kučki), Komovi, planinska grupa Planinica - Mojan - Marlules. Potok ima više varijanti imena: Përroi i Skrapatushës, Përroi i Skrabotushës, Përroi i Skrobotushës, Perroi i Skrabotushes, Perroi i Skrapatushes, Perroi i Skrobotushes, Përroi i Skrabotushës, Përroi i Skrapatushës, Përroi i Skrobotushës. Na kraju doline (na fotografiji) je široka dolina rijeke Vrmoše. Planina bjeshka e Metohise je skroz desno (padine bez visoke vegetacije)

Varijante imena koje se koriste: Maja e Metohis, Metohija e Sirme, Mali i Metohijës, Maja Metohisë, Mal i Metohijës, Mal Metohis, Maja e Metohis, Maja Metohise, Maja Metohisë, Maja e Metohis, Mal Metohis, Mal i Metohijes, Mal i Metohijës, Mali i Metohijes, Mali i Metohijës, Metohija e Sirme, Maja e Metohise Siperme.

MAJA BRIJA E VIÇIT
KOORDINATE 19.6363127, 42.5607929  NADMORSKA VISINA 1963 m

MAJA E KRTOLIT (MAJA KERTOLIT)
NADMORSKA VISINA 1840 m

DOLINOM RIJEKE LUMI I VERMOSHIT

---

Pogled na Vermosh

​BJESHKA E JESHNICËS

---

​Bjeshka e Jeshnicёs (Ješnička planina) je veliko pašnjačko područje koje se nalazi u žijovskim planinama, u albanskoj Malesiji sjeveroistočno od Seljca. Jedno je od najvećih područja za ispašu u sjeverozapadnom dijelu Albanije.

Stanet e Jeshnicës (katun Ješnice) 
​
Pastirski stanovi ovoga katuna nalaze se između grebena Bjeshka e Metohise (vrh Maja e Prestomanit, 1955 m) na sjeverozapadu i maja Kertolit na jugu (1840 m), oko 2 i pol kilometara udaljeni od granice Crne Gore.

Godine 2012. objavljen je roman s naslovom ​Selianët në Stanet e Jeshnicës; autor je Nikoll Vilajet; izdavač: ​Grand Print [i.e. Grand Prind], Tiranë, 2012.

Područje Ješnice
​Izvor: Turizmi në kuadrin e zhvillimit rajonal në Alpet Perëdimore, autor: Nevila Dibra

Ješnice (autor fotografije naveo kao Lješnica)
Autor fotografije: Attila Kovacs (Gekko), Panoramio

Mreg

Albania's Most REMOTE Village? 🇦🇱 | Self Sufficient Mountain Lifestyle
Datum objave: 17.5.2020. Autor: From Rust to Roadtrip
Opis. Join us as we embark on a journey to reach one of Albania's most remote villages, nestled within the mysterious Accursed Mountains. 01m03s - Selcë (Starting point and hike) 06m54s - Mregu (Meeting local inhabitant, Age) 17m06s - Komani Lake (Storms & recapping mountain village) In this episode we explore the mountainous wilds of Northern Albania. Setting off at sunrise, we struggle with the hostile terrain over four hours of intense hiking, accompanied by our guide, before reaching the small village of Mregu. Cut off from the rest of the country, this village is home to only a handful of residents, lying around 3 hours from the nearest city with no road access. Here we meet one of the village's last remaining residents, who welcomes us into her home and shows us her way of life. We learn about the challenges of remote mountain living, how to live entirely self-sufficiently, and about the depopulation of this incredible area as Albania speeds into the 21st century. We conclude this episode with a stay by the incredible Komani Lake, an intense lightning storm and some crazy driving through the city of Shkodër as we make plans for our final days in Albania.

BJESHKA E GREBENIT

---

Bjeshka e Grebenit, prikaz u ERSI imagery formatu

Jednom davno je ova planina bila vlasništvo Mustaf-paše Bušatlije, a kasnije ju je koristio Hysen Hoti koji ju je poslije prodao Keljmendima.
Planinu Greben čini veći zapadni dio, koji se diže nad sjeverozapadnim rubom doline Ljepuše i zapadnom stranom doline rječice Ljepuše. Prevladavajući smjer toga dijela Grebena je jugozapad - sjeveroistok. Tako se od najvišeg vrha Maja e Grebenit (1840 m; na starim jugoslavenskim topografskim kartama 1842 m), u smjeru sjeverostoka nižu vrhovi: Maja e Pjeshkës / Maja e Pljeshkes (1820 m; jedan albanski izvor spominje vrh Maja e Cot(es) iste visine 1820 m - moguće je kako se radi o istom vrhu?), Maja e Taljanit (1585 m). Od glavnog se grebena jedan ogranak (Kota 1750 - Kota 1600 - Maja e Purthicit, 1542 m prema drugom izvoru (1536 m) spušta prema prijevoju Qafa (ćafa) Bordolecit i dolini Ljepuše.
Prema sjeverozapadu, glavni se greben planine Greben nastavlja prema drugom dijelu planine, dijelu grebena koji kulminira u vrhu Maja e Haramis (1810 m), od kojega se odvaja nekoliko nižih sekundarnih grebena, koji padaju prema dolinama Veruše (na sjever: Maja Drenes i dr.) i Cijevne (na jug).

Na planini su veliki pašnjaški prostori. Uopšte je čak 1200 hektara pogodno za uzgajanje stoke, od čega trenutno na prostoru Grebena ima oko 165 ha, pašnjaka, a na Ješnici 152 ha. Ostatak su šume.

​Prirodna vrijednost ove planine je mnoštvo izvora vode, kao što su: Gropa Hithit, Luresha, Shpina e Bjeshka i dr.

U ovoj planini ljetuju iz mahale (susjedstvo, zaselak; alb. mahalla) Rade Tinaja (Tinaj), mahala Nikciraj (Mrnacaj), dio mahale Rexhaja i Met Hasanaja (dva brata, jedna mahala), mahale Vuk Tilaja (dva brata iz različitih mahala Vukaj i Tilaj), dio mahale Vushmaq, mahale Nik Gjokaj (inače zvano i Shqutaj) i mahale Lelcaj.

Maja e Grebenit
Pored specifičnih boja stijena zbog njihove geološke građe, grebeni i padine Grebenita, koji su bez visoke vegetacije, već u ranu jesen dobivaju izrazite žuto-smeđe boje, zbog boja trava, žbunova borovnice i druge niske vegetacije.

MAJA E GREBENIT (MAJA GREBENIT)

U nastavku Maje Grebenit je travnata glavica okružena šumom Maja e Haramis (Maj' e Haramis). Na horizontu Prijuni, Štrungeze, Vila, Surdup-Štitan i desno Maglič.
Varijante naziva vrha koje se koriste su: Maja e Grebenit: Maj’ e Grebenit, Greben, Maja e Grebenit, Greben, Maj' e Grebenit, Maja e Grebenit, Maj’ e Grebenit.

Kolibe na Grebenu (Maja e Grebenit)
Autor fotografije: szymek.ka; Panoramio

Pogled s Trojana na zapad, prema dolini Cijevne
Kanjon rijeke Cijevne započinje zapadno od prijevoja Bordolecit koji se vidi dolje lijevo. Lijevom stranom kanjona donminira maja Golishit, a desnom planine Bjeshke e Grebenit - u prvom planu desno, pokriven šumom, dalje iza njega Bjeshka e Metohise i dalje vrhovi crnogorskog dijela Žijova.

Pogled s vrha Maja e Grebenit u smjeru sjeverozapada, duž grebena Grebenita prema vrhu Maja e Haramis
U nastavku Maje Grebenit je travnata glavica okružena šumom Maja e Haramis (Maj' e Haramis). Na horizontu Mja Metohise, Vila, Surdup-Štitan i desno Maglič.

Pogled s vrha Maja e Grebenit u smjeru sjeveroistoka

MAJA E PJESHKËS (MAJA E PLJEŠKES)
NADMORSKA VISINA 1820 m

Varijante imena koje se koriste: Maja e Pjeshkës, Mali i Pjeshkës, Maja e Pješkes, Maj' e Pjeshkes, Maja Pjeshkës, Maj' e Pjeshkes, Maja Pjeshkes, Maja Pjeshkës, Maja e Pjeskes, Maja e Pješkes, Mali i Pjeshkes, Mali i Pjeshkës.

MAJA E HARAMIS (MAJA HARAMIS)

​Maja e Haramis
Autor fotografije: szymek.ka, Panoramio

NERF
NADMORSKA VISINA 1890 m

Vrh Nerf se nalazi u vijencu Kučkih planina, ali se lakše penje iz Albanije. Upon započinje iz Seljca, ispod stare crkve, pa se preko sela Mregu uspinje ka stjenovitom vrhu Nerf, s kojega se pruža atraktivan pogled. Istim putem se može vratiti do Mregua, pa kroz šumu do vodopada iznad Selca. Staza je zahtjevna i teška (oko 1350 metara uspona i 11-ak kilometara hoda po zahtjevnom terenu). Uspon je za iskusne i fizički spremne planinare.
IZVOR Psk Međed (2025.)

PROKLETIJE (severna Albanija) Selce - vrh Nerf - vodopad Selce
Autor: Slobo Stefanovic Datum objave: 23.12.2023.
Opis. Planinarsko društvo "OMORIKA" iz Užica je prilikom osmodnevnog boravka na Prokletijama u severnom delu Albanije, dana 29. juna 2023. godine izvršilo uspon na vrh Nerf iz mesta Selce. U povratku sa vrha je posećen Veliki vodopad (vodopad Selce).

KOSHTICA / BRAKA E KUJT
NADMORSKA VISINA 1788 m

Granični kamen na vrhu Braka e Kujt (1788 m)

Imena ovoga vrha su Koshtica, maja Kashticit, maja e Koshticit, maja e Koshticës, Brak Kujt, odn. Braka e Kujt, kako se naziva od crnogorske strane jer je tako bio upisan na starim jugoslavenskim topografskim kartama. Vrh s nadmorskom visinom od 1788 m je slabo posjećen, iako se s njega pruža odličan pogled na albanske Prokletije i vrhove masiva Žijova. Iako duži, pristup vrhu je puno blaži iz smjera Korita (Crna Gora) - preko katuna Benkajskog oko 3h, dok je onaj iz smjera Selca u Albaniji znatno strmiji. Vrh je prekriven travom i nema visoke vegetacije. Na nižim visinama su šume munike i bukve.

MAJA PURTHIQIT
KOORDINATE 19.7077144, 42.5395036  NADMORSKA VISINA 1542 m

DOLINOM LJEPUŠE

---

Qafa e Bordolecit
PRIJEVOJ  KOORDINATE 19.7183510, 42.5326094  NADMORSKA VISINA 1355 m

Qafa e Bordolecit je važan planinski prijevoj u albanskim Prokletijama, asfaltiran od 2016. godine, i pruža jedinu cestovnu vezu s udaljenim područjem Kelmenda. Ovdje se svake godine u kolovozu/avgustu održava tradicionalni narodni festival Logu i Bjeshkëve, s tradicionalnim plesom, glazbom i izborom "Miss Bjeshkëve" (hrv. mis gorja"), festivala ukorijenjenog u drevnim običajima u čast božice Prende. Prijevoj je oduvijek bio središnje mjesto okupljanja lokalnog stanovništva.

Festival "Logu i Bjeshkëve" na prijevoju Bordolecit (2017. godina)
Von Albinfo - Eigenes Werk, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=100458841

Planinski prijevoj Bordolecit prije nego što je cesta asfaltirana
Von Albinfo - Eigenes Werk, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=21004220

Predelec (Bordolec)

Naselje od nekoliko kuća smještenih uz prijevoj Qafa e Bordolecit, visok 1355 metara

Kolibeja e Gropës; Kolibe kod Kolibeja e Gropës prije prevoja Predelec (Bordolec), rujan / septembar 1908.
Autor: Alexandre Baschmakoff, 1908.; Izvor: Robert Elsie, albanianphotography.com

Kisha e Shna Prendës. Crkva u naselju Predelec. Uz crkvu se nalazi groblje.