Nematerijalna kulturna baština
IZVOR Nematerijalno kulturno nasleđe. Wikipedija (sr)
Nematerijalna kulturna baština, nematerijalno kulturno dobro ili nematerijalno kulturno naslijeđe, kako ju je definirao UNESCO, predstavlja praksu, prezentaciju, izražavanje, kao i pridruženo znanje i potrebne vještine, koje zajednice, skupine, a u nekim slučajevima i pojedinci prepoznaju kao dio svoje kulturne baštine.
Opće informacije
Nematerijalna kulturna baština, ponekad nazvana živom kulturnom baštinom, očituje se, između ostalog, u sljedećim područjima:
Prenosi se s generacije na generaciju, stalno se obnavlja u društvenim zajednicama i skupinama, kao reakcija na okolinu, kao interakcija s prirodom i povijesnim uvjetima postojanja, nematerijalna kulturna baština izaziva osjećaj identiteta i kontinuiteta.
Posebna važnost ove baštine ogleda se u činjenici da nije isključivo vezana uz imovinu autohtonih kultura ili manje razvijenih zajednica i manjina u razvijenijim društvima. Već doprinosi osjećaju pripadnosti pojedinca i zajednici iz koje potječe i čovječanstvu općenito, jer povezuje ljudsku prošlost, sadašnjost i budućnost u jedinstvenom slijedu.
Nematerijalna kulturna baština je urbana koliko i ruralna.
UNESCO identificira pet područja u kojima se manifestira nematerijalna (živa) kulturna baština, a to su:
Materijalna i nematerijalna baština
Elementi, u sadržaju materijalne baštine, neprestano se isprepliću s nematerijalnim elementima i obrnuto, a nematerijalnu baštinu prate i čine materijalni predmeti koji su njezin proizvod. I kako svako materijalno dobro ima povijest, poruku, kontekst, ambijent koji su dio materijalne baštine; kreativnost, mitologija, vjerovanja, usmena povijest, tradicionalne obrtničke vještine, tako ima i nematerijalnu baštinu.
Stoga treba imati na umu da nematerijalna baština ne predstavlja krajnji proizvod, već cijeli proces, sva znanja i vještine uključene u proces stvaranja krajnjeg proizvoda, kao i proces prenošenja tog znanja.
Primjeri:
Zlakusa keramika zaštićena je zbog vještine i zanatstva, tehnike izrade lonaca, a ne zbog zemljanih posuda kao konačnog proizvoda.
Isti je slučaj i s raznim starim zanatima (ćilimarstvo, filigranski zanat, klesarski zanat u kamenu) ili gastronomijom (peglana kobasica, sir, tržnički plaštovi itd.). Značaj
Važnost nematerijalne kulturne baštine je u tome što je ona važan čimbenik u očuvanju svjetske kulturne raznolikosti, koji promiče, održava i razvija kulturnu raznolikost i ljudsku kreativnost.
Razumijevanje nematerijalne kulturne baštine različitih zajednica olakšava međukulturni dijalog i potiče međusobno poštovanje prema drugim načinima života. Važnost ove kulturne baštine ogleda se u samoj kulturnoj manifestaciji, ali i u bogatstvu znanja i vještina koje se prenose s generacije na generaciju.[2]
Ako se običaj ne prakticira i ne održava, ili čak više ne postoji u kolektivnom pamćenju, prestaje biti dio nematerijalne kulturne baštine, kao nešto što je živo.
Turistički značaj. Svjetska turistička organizacija smatra da je turizam izuzetno važan za nematerijalnu kulturnu baštinu, jer svojim razvojem istovremeno doprinosi identifikaciji, zaštiti i očuvanju nematerijalne kulturne baštine.
Korištenje ove "žive" baštine u turističke svrhe može također pružiti mogućnosti zapošljavanja, doprinijeti smanjenju siromaštva, spriječiti migracije iz ruralnih područja, posebno mladih i nezaposlenih, te doprinijeti poticanju osjećaja ponosa među zajednicama.
IZVOR Nematerijalno kulturno nasleđe. Wikipedija (sr)
Nematerijalna kulturna baština, nematerijalno kulturno dobro ili nematerijalno kulturno naslijeđe, kako ju je definirao UNESCO, predstavlja praksu, prezentaciju, izražavanje, kao i pridruženo znanje i potrebne vještine, koje zajednice, skupine, a u nekim slučajevima i pojedinci prepoznaju kao dio svoje kulturne baštine.
Opće informacije
Nematerijalna kulturna baština, ponekad nazvana živom kulturnom baštinom, očituje se, između ostalog, u sljedećim područjima:
- usmena tradicija i jezik,
- izvedbene umjetnosti, društvena praksa,
- rituali i blagdani,
- znanje i primjena znanja o prirodi i svemiru,
- tradicionalna umjetnost.
Prenosi se s generacije na generaciju, stalno se obnavlja u društvenim zajednicama i skupinama, kao reakcija na okolinu, kao interakcija s prirodom i povijesnim uvjetima postojanja, nematerijalna kulturna baština izaziva osjećaj identiteta i kontinuiteta.
Posebna važnost ove baštine ogleda se u činjenici da nije isključivo vezana uz imovinu autohtonih kultura ili manje razvijenih zajednica i manjina u razvijenijim društvima. Već doprinosi osjećaju pripadnosti pojedinca i zajednici iz koje potječe i čovječanstvu općenito, jer povezuje ljudsku prošlost, sadašnjost i budućnost u jedinstvenom slijedu.
Nematerijalna kulturna baština je urbana koliko i ruralna.
UNESCO identificira pet područja u kojima se manifestira nematerijalna (živa) kulturna baština, a to su:
- usmena tradicija i jezik.
- scenska (izvedbena) umjetnost (glazba, ples, ples i razne inscenacije/scenografije, poput etnoteatra, pantomime ili kazališta) i društvena praksa, rituali i blagdani (običaji, vjerovanja, mitovi, festivali).
- znanja i vještine vezane uz prirodu i svemir (praktično znanje o prirodi, ljekovitom bilju, narodnoj medicini, poganskim narodnim kalendarima).
- tradicionalna umjetnost (obrti, rukotvorine).
- Treba napomenuti da se individualni izraz nematerijalne baštine ne može svesti na jedno područje kao što je gore navedeno, već jedna baština pripada više područja istovremeno.
Materijalna i nematerijalna baština
Elementi, u sadržaju materijalne baštine, neprestano se isprepliću s nematerijalnim elementima i obrnuto, a nematerijalnu baštinu prate i čine materijalni predmeti koji su njezin proizvod. I kako svako materijalno dobro ima povijest, poruku, kontekst, ambijent koji su dio materijalne baštine; kreativnost, mitologija, vjerovanja, usmena povijest, tradicionalne obrtničke vještine, tako ima i nematerijalnu baštinu.
Stoga treba imati na umu da nematerijalna baština ne predstavlja krajnji proizvod, već cijeli proces, sva znanja i vještine uključene u proces stvaranja krajnjeg proizvoda, kao i proces prenošenja tog znanja.
Primjeri:
Zlakusa keramika zaštićena je zbog vještine i zanatstva, tehnike izrade lonaca, a ne zbog zemljanih posuda kao konačnog proizvoda.
Isti je slučaj i s raznim starim zanatima (ćilimarstvo, filigranski zanat, klesarski zanat u kamenu) ili gastronomijom (peglana kobasica, sir, tržnički plaštovi itd.). Značaj
Važnost nematerijalne kulturne baštine je u tome što je ona važan čimbenik u očuvanju svjetske kulturne raznolikosti, koji promiče, održava i razvija kulturnu raznolikost i ljudsku kreativnost.
Razumijevanje nematerijalne kulturne baštine različitih zajednica olakšava međukulturni dijalog i potiče međusobno poštovanje prema drugim načinima života. Važnost ove kulturne baštine ogleda se u samoj kulturnoj manifestaciji, ali i u bogatstvu znanja i vještina koje se prenose s generacije na generaciju.[2]
Ako se običaj ne prakticira i ne održava, ili čak više ne postoji u kolektivnom pamćenju, prestaje biti dio nematerijalne kulturne baštine, kao nešto što je živo.
Turistički značaj. Svjetska turistička organizacija smatra da je turizam izuzetno važan za nematerijalnu kulturnu baštinu, jer svojim razvojem istovremeno doprinosi identifikaciji, zaštiti i očuvanju nematerijalne kulturne baštine.
Korištenje ove "žive" baštine u turističke svrhe može također pružiti mogućnosti zapošljavanja, doprinijeti smanjenju siromaštva, spriječiti migracije iz ruralnih područja, posebno mladih i nezaposlenih, te doprinijeti poticanju osjećaja ponosa među zajednicama.
ITALIJA
|
Nematerijalna dobra upisana na UNESCO Listu nematerijalne kulturne baštine
|
REGISTRIRANA ZAŠTIĆENA NEMATERIJALNA KULTURNA BAŠTINA NA DINARSKOM PODRUČJU U SLOVENIJI
SEZNAM REGISTRIRANIH ENOT NESNOVNE DEDIŠČINE
SEZNAM REGISTRIRANIH ENOT NESNOVNE DEDIŠČINE
REGISTRIRANA ZAŠTIĆENA NEMATERIJALNA KULTURNA BAŠTINA NA DINARSKOM PODRUČJU U HRVATSKOJ
Nematerijalna kulturna baština kao pojam obuhvaća: prakse, predstave, izrazi, znanje, vještine, kao i instrumente, predmete, rukotvorine i kulturne prostore koji su povezani s tim, koje zajednice, skupine i, u nekim slučajevima pojedinci, prihvaćaju kao dio svoje kulturne baštine. Nematerijalnu kulturnu baštinu, koja se prenosi iz generacije u generaciju, zajednice i skupine stalno iznova stvaraju kao reakciju na svoje okruženje, svoje uzajamno djelovanje s prirodom i svoju povijest. Ona im pruža osjećaj identiteta i kontinuiteta te tako promiče poštovanje za kulturnu raznolikost i ljudsku kreativnost.
Sukladno članku 9. Zakona o zaštiti i očuvanju kulturnih dobara (NN 69/99, NN 151/03; NN 157/03, Ispravak), nematerijalno kulturno dobro mogu biti razni oblici i pojave duhovnog stvaralaštva što se prenose predajom ili na drugi način, a osobito:
Sukladno članku 9. Zakona o zaštiti i očuvanju kulturnih dobara (NN 69/99, NN 151/03; NN 157/03, Ispravak), nematerijalno kulturno dobro mogu biti razni oblici i pojave duhovnog stvaralaštva što se prenose predajom ili na drugi način, a osobito:
- jezik, dijalekti, govori i toponimika, te usmena književnost svih vrsta;
- folklorno stvaralaštvo u području glazbe, plesa, predaje, igara, obreda, običaja, kao i druge tradicijske pučke vrednote;
- tradicijska umijeća i obrti.
|
Usmena predaja, izričaji i jezik
Govor
Glazba Plesovi
Pjesme Pjesme:
Tradicijska glazbala Glazbala:
Ophodi
Svatovski običaji - Manifestacije - Rukotvorstvo, odijevanje, hrana
Pripremanje tradicijskih jela
Igre
Liturgijski i pučki običaji Obrti i umijeća
Skelarenje u kontinentalnoj Hrvatskoj
Skela Medsave. Povezuje Samobor i Zaprešić preko rijeke Save. Skraćuje put vozilom za 17 kilometara. |
Nematerijalna dobra upisana na UNESCO Listu nematerijalne kulturne baštine
|
REGISTRIRANA ZAŠTIĆENA NEMATERIJALNA KULTURNA BAŠTINA NA DINARSKOM PODRUČJU U BOSNI I HERCEGOVINI
UVOD
Zaštita nematerijalne kulturne baštine se provodi pod okriljem Konvencije iz 2003. godine o očuvanju nematerijalne kulturne baštine. Nematerijalna kulturna baština je definisana kao: prakse, prijedlozi, izrazi, vještine kao i svi povezani instrumenti, objekti, vještački proizvodi i kulturni prostori koje zajednice, grupe a u nekim slučajevima i pojedinci priznaju kao dio svog kulturnog naslijeđa. Kao takva, ispoljava se u sledećim domenima:
a) usmene tradicije i izražavanja
b) umjetnost izvođenja
c) društvene prakse, rituali i svečani događaji
d) znanje i prakse vezane za univerzum
e) tradicionalni zanati.
U svrhu zaštite ove vrste kulturne baštine, uspostavljena je Reprezentativna lista nematerijalne kulturne baštine čovječanstva, kao i Lista nematerijalne kulturne baštine kojoj je potrebna hitna zaštita.
Bosna i Hercegovina je ratifikovala Konvenciju o očuvanju nematerijalne kulturne baštine 16. jula 2008. godine. Obaveza svake zemlje potpisnice Konvencije da u cilju o očuvanja nematerijalne kulturne na njenoj teritoriji, vodi jedan ili više inventara elemenata nematerijalne baštine.
Nadležna ministarstva u Federaciji BiH i Republici Srpskoj vode otvorene preliminarne liste namaterijalne baštine, koje zajedno čine Preliminarnu otvorenu listu nematerijalne kulturne baštine Bosne i Hercegovine.
IZVOR Bosna i Hercegovina, Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m
a) usmene tradicije i izražavanja
b) umjetnost izvođenja
c) društvene prakse, rituali i svečani događaji
d) znanje i prakse vezane za univerzum
e) tradicionalni zanati.
U svrhu zaštite ove vrste kulturne baštine, uspostavljena je Reprezentativna lista nematerijalne kulturne baštine čovječanstva, kao i Lista nematerijalne kulturne baštine kojoj je potrebna hitna zaštita.
Bosna i Hercegovina je ratifikovala Konvenciju o očuvanju nematerijalne kulturne baštine 16. jula 2008. godine. Obaveza svake zemlje potpisnice Konvencije da u cilju o očuvanja nematerijalne kulturne na njenoj teritoriji, vodi jedan ili više inventara elemenata nematerijalne baštine.
Nadležna ministarstva u Federaciji BiH i Republici Srpskoj vode otvorene preliminarne liste namaterijalne baštine, koje zajedno čine Preliminarnu otvorenu listu nematerijalne kulturne baštine Bosne i Hercegovine.
IZVOR Bosna i Hercegovina, Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m
|
Preliminarna lista nematerijalne kulturne baštine Bosne i HercegovinPreliminarna lista nematerijalne kulturne baštine Bosne i Hercegovine:
Zmijanjski vez (upisan na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječansta 2014. godine) Konjičko drvorezbarstvo (upisan na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječansta 2017. godine) Branje trave ive na Ozrenu (upisan na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječansta 2018. godine) Običaj natjecanja u košenju trave na Kupresu - Strljanica (upisan na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječansta 2020. godine) Nevesinjska olimpijada (predložena za upis u Registar najboljih praksi očuvanja) Uzgoj konja rase Lipicanaca (nominovana za upis na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječansta u okviru serijske nominacije "Tradicija uzgoja konja Lipicanaca") Običaj potkivanja jaja u Kreševu Umijeće izrade čipke – keranje, banjalučko keranje Hodočašće na Ajvatovicu – Prusac Hodočašće Sv. Ivi – Podmilačje Izrada grnčarije u Liješevi Ganga, seoski polifoni muzičko-poetski oblik Sevdalinka, gradski muzičko-poetski oblik Umijeće gradnje i sviranja instrumenta karaduzen Seoski polifoni oblik pjevanja "U tri" Skokovi sa Starog mosta u Mostaru Puračka ćaska – umijeće pripremanja i služenja Pjevanje uz gusle, gusle, guslarsko pjevanje i usmeno predanje – epska narodna poezija Krsna slava Kovači Mrkonjić Grada Paljenje žežnice Osećanski jezik Paljenje lila Masla Vidovdanska olimpijada Gusto kolo Banjalučki ćevap Kosidba na Balkani Oj, djevojko (ojkača) Srpska ćirilica Sarajevsko-romanijski priglavak Teslićki vez Derventski vašar Sir iz mijeha |
Nematerijalna dobra upisana na UNESCO Listu nematerijalne kulturne baštine
|
REGISTRIRANA ZAŠTIĆENA NEMATERIJALNA KULTURNA BAŠTINA NA DINARSKOM PODRUČJU U CRNOJ GORI
UVOD
Crnogorska kulturna baština je djelomično istražena i vrednovana. Rad na izradi prvih elaborata vrednovanja kulturnih vrijednosti nematerijalnih dobara započela je Uprava za zaštitu kulturnih dobara 2013. godine i zakonom do 2021. zaštitila 19 nematerijalnih kulturnih dobara Crne Gore.
Nematerijalna dobra koja su evidenirana svrstana su u šest grupa:
https://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D1%92%D0%B5_%D0%A6%D1%80%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B5
Nematerijalna dobra koja su evidenirana svrstana su u šest grupa:
- Jezik
- Usmena predaja (usmeno predanje)
- Usmena književnost i drugi usmeni izrazi
- Izvođačka umjetnost
- Običaj
- Obred i svečanost
- Znanje ili vještina vezana za prirodu i svemir
- Kultno i znamenito mjesto
- Tradicionalni zanat i vještina.
https://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%BE_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B5%D1%92%D0%B5_%D0%A6%D1%80%D0%BD%D0%B5_%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%B5
|
Zakonom zaštićena nematerijalna kulturna dobra Crne Gore (stanje do 2021. godine):
Vještina izrade i ukrašavanja crnogorske narodne nošnje Crnogorska narodna nošnja karakteristična je i za Crnu Goru identitetski prepoznatljiv segment kulturno-istorijskog nasleđa. Poznata je po raskoši, bogatom zlatovezu i elegantnom kroju. Tokom prošlosti, izrađivale su je žene na selima, ali i zanatlije - terzije, koje su svečanu nošnju pravile od najfinijih tkanina. Kako sama nošnja, zato što je materijalni predmet, ne može biti zaštićena kao nematerijalno kulturno nasleđe, veština izrade i ukrašavanja crnogorske narodne nošnje zaštićena je kao jedan od elemenata nematerijalnog kulturnog nasleđa Crne Gore. Crnogorski oro Crnogorski oro je najpopularnija narodna igra koja se izvodi širom Crne Gore. Poznata je u različitim oblicima, kao Crmničko oro, Zetsko oro, Katunsko oro i Riječko oro. Oro na isti način igraju i Srbi u Hercegovini. Oro se igra uz pesmu, ali ga tradicionalno ne prate muzički instrumenti. U prošlosti Oro nije označavalo samo igru, već skup momaka i devojaka, oženjenih i udatih, odraslih i starijih osoba na kojem se igra, peva, veseli, šali, vode razgovori, gusla i igraju druge društvene igre. Jednu od najboljih umetničkih izvedbi ove igre kreirao je poznati crnogorski etnolog i koreograf Draško Savković. Poslednjih godina u turističkim destinacijama u Crnoj Gori domaćini turiste često dočekuju kulturno-umetnička društva, izvodeći baš ovu igru, a takođe se orom Crna Gora predstavlja na različitim manifestacijama širom sveta. Crnogorsko oro Zaštićeno je 2016. godine kao nematerijalno kulturno nasleđe Crne Gore. Tako je ova drevna folklorna igra upisana kao sedmi element u Nacionalnom registru nematerijanog kulturnog nasleđa koje ima status dobra. Bokeljska mornarica Bokeljska mornarica Kotor, Kotorska mornarica ili Bratovštine Svetog Nikole mornara iz Kotora nekada staleška organizacija pomoraca, danas memorijalna organizacija i nevladina neprofitabilna organizacija građana u kojoj se kontinuirano čuva tradicija staleške bratovštine bokeljskih pomoraca, nastale prema tradiciji u Kotoru početkom 9. veka. Prema navodima istoričara (D. Farlati, G. Gelcich, A. Dabinović) osnovana je 13. januar 809. godine u Kotoru. Smatra se da je posle Crkve najstarija institucija u Kotoru, Boki kotorskoj, Crnoj Gori, a najverovatnije i najstarija postojeća pomorska institucija na svetu. Imajući sve ovo u vidu Bokeljska mornarica je 2013. godine valorizovana i zakonom zaštićena kao nematerijalno kulturno dobro Crne Gore. Ujedno je i prvo nematerijalno kulturno dobro koje Crna Gora kandiduje za status svjetske kulturne baštine Uneska. Bokeljska noć Bokeljska noć, ili izvorno Bokeška noć je tradicionalna svečanost koja se održava u Kotoru svake godine u drugoj polovini avgusta/kolovoza. Ova jedinstvena manifestacija, svojevrsni maskenbal čamaca, spoj je tradicije i modernog pristupa organizovanju manifestacije na moru. Centralni događaj je defile tokom koga okićeni i osvetljeni, odnosno "maskirani" čamci (barke) plove u povorci kotorskim akvatorijumom. Ova manifestacija ima za cilj održavanje tradicije kojom se želi dočarati primorski život i mentalitet ribara, pomoraca i Bokelja. Manifestacija ima i takmičarski karakter i na kraju defilea se biraju najlepše i najkreativnije "maske". Učesnici se trude da, preko originalno ukrašenih čamaca, posetiocima na šaljiv i sarkastičan način pošalju poruku o raznim događajima i pojavama u društvu, gradu, državi i slično. Bokeljska noć završava se svečanim vatrometom, koncertom i zabavom na trgovima Starog grada. Tradicionalan običaj je i da se te noći osvetle, odnosno da "planu" bedemi Starog grada, tako da cela kontura drevnog grada bude označena i osvetljena. Svojevrsna nezvanična himna ove svečanosti je u Boki čuvena pesma "Bokeljska noć" koju je za ovu manifestaciju napisala zagrebačka pesnikinja i profesorka hrvatskog jezika i književnosti Maja Perfiljeva. Organizator je Kulturni centar Kotora, pod pokroviteljstvom Opštine Kotor i uz podrsku Turisticke organizacije Kotora, Ministarstva turizma, Nacionalne turističke organizacije i mnogobrojnih sponzora. Manifestacija Bokeljska noć upisana je u Crnoj Gori na listu nematerijanog kulturnog nasljeđa koje ima status dobra. Kult Sv. Vladimira Fašinada Vještina izrade čunova Vještina izrade dobrotske čipke Vještina izrade dobrotske torte Tradicionalne igre kolašinskog kraja Legende o nastanku Kotora Predaja (predanje) o Pavi i Ahmetu Legenda o tri sestre – Tre sorelle Legenda o ljubavi Peraštanke Katice Kalfić i francuskog vojnika Izrada lisnatog sira Izrada Bihorskog ćilima Pljevaljski sir Izrada gusala - guslanje Ribarenje kalimerama. |
Tradicija Crne Gore - Crnogorska narodna nošnja
Datum objave: 6.4.2019. Objavio: SLAVENSKA SPARTA – Crna Gora / Zeta / Duklja Crnogorska kulturna riznica: Tragom pismenosti, IX - XV vijek
Datum objave: 3.9.2019. Postavio: Duh Crnih Brda . Дух Црних Брда Opis: Crnogorska kulturna riznica, Tragom pismenosti, IX - XV vijek. Najznačajnija crnogorska pisana djela Ljetopis popa Dukljanina (lat. Regnum Sclavorum), koji je poznat i kao Barski rodoslov. Nastao je u drugoj polovini XII vijeka u Baru od strane anonimnog autora koji je bio sveštenik Dukljansko – barske nadbiskupije. Miroslavljevo jevanđelje nastalo u krajem XII vijeka je najznačajniji ćirilični spomenik crnogorske i južnoslovenske pismenosti. Izrađen je po narudžbini Kneza Miroslava za potrebe njegove zadužbine, crkve svetog Petra i Pavla koja se nalazila u Bijelom Polju. Veliku prekretnicu u istoriji pisanih djela predstavlja nabavka prve štamparije od strane tadašnjeg gospodara Zete – Đurađa Crnojevića, koji je još u tim vremenima uvidio ulogu i značaj pisanih djela u podizanju kulture i svijesti naroda. To je bila ne samo prva štamparija u Crnoj Gori nego i prva štamparija u nekoj Južno – Slovenskoj državi, svega četrdesetak godina nakon što je Johan Gutenberg u Mainzu štampao prvu knjigu na svijetu. Za vrijeme postojanja u Štampariji Crnojevića su štampani sljedeći naslovi i to: Oktoih prvoglasnik – štampan 1494. godine predstavlja prvu štampanu knjigu u tadašnjoj Zeti i ujedno prvu knjigu u nekoj od Južno – Slovenskih država Oktoih petoglasnik Psaltir Trebnik (molitvenik) Četvorojevanđelje Štampanjem Oktoiha prvoglasnika otpočelo je novo kulturno razdoblje Crne Gore, kao države koja je prva među svim Južno-Slovenskim državama prepoznala vrijednosti pisanih djela. Kur’an iz Husein Pašine džamije iz XVI vijeka predstavlja najvrijednije islamsko pisano djelo sa područja Crne Gore. Ručno je pisano na arapskom jeziku i dan danas se čuva u istoimenoj džamiji u Pljevljima. Barski glagoljski misal iz 1893. godine je kapitalno djelo koje ima izuzetnu vjersku vrijednost i simboliku. Njim je po prvi put omogućeno da se liturgija u Crnoj Gori služi na glagoljici, a ne na latinskom jeziku. Ta istorijsko – religijska vrijednost ga svrstava u red najznačajnijih pisanih djela sa prostora Crne Gore. Proizvodnja: Radio Televizija Crne Gore (1983) |
REGISTRIRANA ZAŠTIĆENA NEMATERIJALNA KULTURNA BAŠTINA NA DINARSKOM PODRUČJU U SRBIJI
Uvod
|
Nematerijalno kulturno naslijeđe Srbije obuhvaća elemente određene UNESCO-vom definicijom nematerijalnog kulturnog naslijeđa: praksa, prezentacija, izražavanje, kao i udružena znanja i neophodne vještine, koje zajednice, grupe i, u nekim slučajevima, pojedinci prepoznaju kao dio svog kulturnog naslijeđa.
U Etnografskom muzeju u Beogradu juna 2012. godine otvoren je Centar za nematerijalno kulturno nasleđe Srbije. Polaznu osnovu njegovog delovanja čini UNESCO-va Konvencija o očuvanju nematerijalnog kulturnog naslijeđa, koju je Narodna skupština Republike Srbije ratificirala u maju 2010. godine. Ovaj centar realizira poslove na istraživanju, prikupljanju, dokumentiranju, očuvanju i prezentaciji elemenata nematerijalnog kulturnog naslijeđa s teritorija Republike Srbije. U cilju efikasnijeg rada na očuvanju nematerijalnog kulturnog naslijeđa Centar provodi široku edukaciju o značaju očuvanja nematerijalnog kulturnog naslijeđa, promociju elemenata upisanih u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa i surađuje s drugim ustanovama, udruženjima, organizacijama i pojedincima u zemlji i inozemstvu. Zadatak Centra je i čuvanje Nacionalnog registra nematerijalnog kulturnog nasleđa, kao i cjelokupne dokumentacije o nematerijalnom kulturnom naslijeđu u elektroničkom, papirnom, video i audio obliku. Odluku o dodjeli statusa elementa nematerijalnog kulturnog naslijeđa Srbije donosi se na temelju odluka Nacionalnog komiteta za nematerijalno kulturno nasleđe. Prijedlog za upis elemenata u Nacionalni registar mogu podnijeti lokalna zajednica, institucija, odgovarajuća nevladina organizacija ili pojedinac koji je u mogućnosti da predlog dokumentira odgovarajućom propratnom dokumentacijom. Nacionalni komitet za nematerijalno kulturno nasleđe Republike Srbije svake godine utvrđuje rokove za podnošenje zahtjeva za upis na liste nematerijalnog kulturnog naslijeđa. IZVOR Nematerijalno kulturno nasleđe Srbije. Wikipedija (sr) |
Nematerijalna dobra upisana na UNESCO-vu listu nematerijalne kulturne baštine
|
Popis nematerijanog kulturnog naslijeđa Srbije
Lista elemenata nematerijalnog kulturnog nasleđa Republike Srbije. Republika Srbija, Ministarsto kulture, pristupljeno 7.7.2025.
Lista elemenata nematerijalnog kulturnog nasleđa Republike Srbije. Republika Srbija, Ministarsto kulture, pristupljeno 7.7.2025.
Krsna slava
Opis: Kompleks ritualnih i socijalnih praksi kojima porodica slavi sveca za kojeg veruje da je njen zaštitnik
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Napomena: UNESCO, datum upisa: 27.11.2014.
Običaj izlivanja i paljenja ratarskih sveća
Opis: Jedan od uskršnjih običaja na području zapadne Srbije koji obuhvata izradu sveća od čistog voska i njihovo prinošenje manastiru Tronoša
Predlagatelj: Manastir Tronoša
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Filigranski zanat
Opis: Tehnika obrade nakita od srebra i zlata koja je bila veoma zastupljena u starom srpskom zlatarstvu i predstavljala je najčešće nasleđe gradskih sredina, koje se proteže i do srednjeg veka
Predlagatelj: Narodni muzej Kraljevo
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Pazarske mantije, tradicioalni način pripreme
Opis: Specijalitet gradske kuhinje sa područja Novog Pazara, jelo koje se pravi od lisnatog testa i nadeva od mlevenog mesa
Predlagatelj: Grad Novi Pazar
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Zlakuska lončarija
Opis: Ručna izrada keramičkih posuda za termičku obradu hrane na ručnom vitlu, tehnikom zidanja dodavanjem slojeva gline, koja čini zlakusku lončariju jedinstvenom
Predlagatelj: Udruženje lončara Zlakusa
Datum upisa u registar: 18.6.2012
Napomena: UNESCO, datum upisa: 16.12.2020.
Kosovski vez
Opis: Visoko razvijen, stilizovan dekorativni vez izveden na tradicionalnoj odeći srpskog naroda
Predlagatelj: KUD "Kopaonik", Leposavić
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Pevanje uz gusle
Opis: Izvođačka praksa koja obuhvata solističko pevanje narodnih epskih pesama u desetercu koje pevač izvodi prateći se na guslama
Predlagatelj: Opština Vrbas
Datum upisa u registar: 18.6.2012
Napomena: UNESCO, datum upisa: 2.12.2018.
Groktalica
Opis: Specifičan način pevanja uz potresanja glasa koji se zvučno zapaža kao izrazitiji vibrato
Predlagatelj: Muzička škola "Mokranjac" (Beograd)
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Napomena: Izvođenja groktalica i rozgalica, kao deo izvođačkih umetnosti i usmenih tradicija, čuvaju lokalne zajednice srpskog stanovništva (kao i bunjevačkog) koje su u prošlom veku (nakon Prvog i Drugog svetskog rata) naselile Vojvodinu iz dinarskih oblasti Dalmacije, Like, Korduna i Bosanske Krajine, kao i značajan broj doseljenika sa dinarskih prostora koji se naselio u Vojvodinu i Beograd 90-ih godina 20. veka.
Pevanje iz vika
Opis: Starije dvoglasno pevanje iz vika spada u pevačke tradicije koje se ispoljavaju kao heterofono bordunski vokalni oblik pevanja, koje izvode dva pevača
Predlagatelj: Udruženje "Društvo za negovanje tradicionalnog pevanja iz vika"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Erski humor
Opis: Forma usmenog izražavanja koja predstavlja specifičan način šaljivog odnosa prema stvarnosti, karakterističan za područje Zlatiborskog okruga
Predlagatelj: Opština Čajetina
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Kolo, kolo u tri, kolo u šest (igra)
Opis: Kolo, kolo u tri, kolo u šest je veoma rasprostranjena narodna igra u aktuelnoj igračkoj praksi Srbije i vitalan oblik tradicionalne kulture
Predlagatelj: Ansambl narodnih igara i pesama "Kolo"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Napomena: UNESCO, 9.12.2017.
Frulaška praksa
Opis: Najtipičniji i najrasprostranjeniji duvački instrument u muzičkoj praksi Srbije. Iako se u novije vreme popularno imenuje kao frula, ovaj instrument poznat je pod starijim nazivima kao svirala ili kao duduk
Predlagatelj: Muzikološki institut SANU
Datum upisa u registar: 19.11.2015.
Izrada drvenih čutura u selu Pilica
Opis: Veština izrade drvenih čutura na ručno pravljenom strugu, uz korišćenje ručnog alata, za čuvanje pića. Na ovaj način izrađuju se i drugi upotrebni predmeti od javorovog i vrbovog drveta
Predlagatelj: Zanatska radnja "Čutura"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Vukov sabor
Opis: Najstarija kulturna manifestacija u Srbiji, posvećena očuvanju jezika, pisma i usmene književnosti, ustanovljena je 1933. godine kao sećanje na reformatora srpskog jezika i pisma Vuka Stefanovića Karadžića
Predlagatelj: Centar za kulturu "Vuk Karadžić" Loznica
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Ojkača
Opis: Izvorna krajiška pesma koja se izvode a cappella ili uz pratnju nekog narodnog instrumenta (najčešće tamburica samica, a ređe diple, dvojnice i dr)
Predlagatelj: Brankovo kolo (izdavačka kuća)
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Čuvanje Hristovog groba
Opis: Deo Uskršnjih običaja koji se odnosi na simboličko „čuvanje Hristovog groba“ od Velikog petka do Vaskrsa
Predlagatelj: Udruženje "Čuvari Hristovog groba", Batajnica
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Đurđevdan
Opis: Veliki prolećni praznik kojim se odvaja novi, letnji period godine od zimskog
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Datum upisa u registar: 15.10.2015.
Rakija šljivovica
Opis: Alkoholno piće koje se dobija destilacijom prevrelog kljuka od šljiva
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 15.10.2015.
Napomena: UNESCO, datum upisa: 3.12.2022.
Kazandžijski zanat u Srbiji
Opis: Izrada sudova i predmeta od bakra jedan je od najstarijih i u prošlosti široko rasprostranjenih zanata na području Srbije
Predlagatelj: Narodni muzej Valjevo
Datum upisa u registar: 15.10.2015.
Znanja i veštine pravljenja kajmaka
Opis: Tradicionalni proces pravljenja kajmaka – mlečnog proizvoda koji nastaje izdvajanjem masnog sloja u fazi hlađenja kuvanog mleka
Predlagatelj: Muzej na otvorenom "Staro selo"
Datum upisa u registar: 26.12.2016.
Paljenje petrovdanskih lila
Opis: Lilanje - običaj pravljenja i paljenja petrovdanskih lila, vekovima prisutan kod stočarskog stanovništva na području zapadne Srbije, vezan za praznik Petrovdan, posvećen Svetim Apostolima Petru i Pavlu
Predlagatelj: Centar za kulturu "Vuk Karadžić" Loznica
Datum upisa u registar: Napomena: 25.12.2017.
Zdravice
Opis: Kraći govor uz čašu koja se ispija za nečije zdravlje ili u čast nečega
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Opančarski zanat
Opis: Izrada jednostavne kožne obuće koja je bila prvenstveno namenjena seoskom stanovništvu. Koreni su mu u srednjovekovnoj (vizantijskoj i evropskoj) kulturnoj tradiciji
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Pevanje uz rojenje pčela
Opis: Da bi prilikom rojenja bezbedno uveo pčele u košnicu, domaćin tiho pevuši obredne pesme
Predlagatelj: Fakultet muzičke umetnosti u Beogradu
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Sjeničko-peštersko ćilimarstvo
Opis: Tradicionalna veština izrade ćilima na području Sjenice i Peštera
Predlagatelj: Opština Sjenica
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Krstovi od vremena
Opis: Podizanje "krstova od vremena" je stara religijsko-društvena običajna praksa, u okviru koje se krstovi postavljaju na raskrsnicama, pored puta, na njivama ili imanjima radi zaštite od vremenskih nepogoda
Predlagatelj: Muzej Jadra
Datum upisa u registar: 5.12.2019.
Tetkica Bibija
Opis: Bibija je zaštitnica porodice, pre svega zdravlja dece, koju slave Romi koji žive u Srbiji, a koji su pravoslavne veroispovesti
Predlagatelj: Muzej romske kulture u Beogradu
Datum upisa u registar: 5.12.2019.
Dragačevski sabor trubača u Guči
Opis: Dragačevski sabor trubača, u neprekidnom trajanju od skoro 60 godina, predstavlja svečani događaj koji je svojim širim značajem postao društveni ritual lokalne zajednice i marker identiteta njenih članova
Predlagatelj: Centar za kulturu i sport opštine Lučani
Datum upisa u registar: 13.10.2020.
Trubaštvo – sviranje ansambala/orkestara limenih duvačkih instrumenata / bleh orkestara
Opis: Zvuk združenih limenih duvačkih instrumenata jedan je od savremenih kulturnih simbola Srbije.
Predlagatelj: Muzikološki institut SANU
Datum upisa u registar: 13.10.2020.
Tamburaši, tamburaške prakse
Opis: Tradicionalno sviranje, karakteristično za modernija doba (dva veka unazad) na tamburi tj. trzalačkim instrumentima
Predlagatelj: Muzej Vojvodine
Datum upisa u registar: 7.10.2021.
Ojice
Opis: Znanja, umeća i veštine izrade ojica, tradicionalnih ukrasnih čipki na ženskoj narodnoj nošnji bošnjačkog stanovništva u Sandžaku
Predlagatelj: Muzej "Ras" u Novom Pazaru
Datum upisa u registar: 18.3.2022.
Maćanske ploče
Opis: Znanja i veštine koje se odnose na prepoznavanje, eksploataciju i oblikovanje kamenih krovnih prekrivki.
Predlagatelj: Opština Ivanjica
Datum upisa u registar: 22.11.2022.
Sarački zanat
Opis: Skup znanja i veština koji se odnose na pripremu materijala i izradu predmeta od kože, prvenstveno za potrebe konjarstva, ali i lova, uzgoja i dresure pasa i drugo.
Predlagatelj: Gradski muzej Sombor
Datum upisa u registar: 21.12.2023.
Plivanje za Bogojavljenski krst
Opis: Običaj plivanja za krst (časni krst, bogojavljenski krst) na otvorenim vodama na praznik Bogojavljenje, kojim se obeležava dan Hristovog krštenja.
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 21.12.2023.
Sviranje na tamburicama
Opis: Tamburice ili samice pripadaju porodici trzačkih žičanih instrumenata. Karakteristične su za dinarsku kulturu, tradicionalno se koriste kao solistički instrument. Predstavljaju deo kulture dinarskog stanovništva doseljenog u Srbiju
Datum upisa u registar: 21.12.2023.
Sezonska seoba stoke u Srbiji
Opis: Praksa sezonske seobe stoke, gazde i pastira (izdig, zdič, bačijanje) podrazumeva odvođenje stoke, uglavnom ovaca i goveda, iz nižih, toplijih predela, u kojima boravi tokom zime, ka planinskim pašnjacima, na kojima boravi u letnjem periodu
Predlagatelj: Narodni muzej Užice
Datum upisa u registar: 15.10.2024.
Opis: Kompleks ritualnih i socijalnih praksi kojima porodica slavi sveca za kojeg veruje da je njen zaštitnik
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Napomena: UNESCO, datum upisa: 27.11.2014.
Običaj izlivanja i paljenja ratarskih sveća
Opis: Jedan od uskršnjih običaja na području zapadne Srbije koji obuhvata izradu sveća od čistog voska i njihovo prinošenje manastiru Tronoša
Predlagatelj: Manastir Tronoša
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Filigranski zanat
Opis: Tehnika obrade nakita od srebra i zlata koja je bila veoma zastupljena u starom srpskom zlatarstvu i predstavljala je najčešće nasleđe gradskih sredina, koje se proteže i do srednjeg veka
Predlagatelj: Narodni muzej Kraljevo
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Pazarske mantije, tradicioalni način pripreme
Opis: Specijalitet gradske kuhinje sa područja Novog Pazara, jelo koje se pravi od lisnatog testa i nadeva od mlevenog mesa
Predlagatelj: Grad Novi Pazar
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Zlakuska lončarija
Opis: Ručna izrada keramičkih posuda za termičku obradu hrane na ručnom vitlu, tehnikom zidanja dodavanjem slojeva gline, koja čini zlakusku lončariju jedinstvenom
Predlagatelj: Udruženje lončara Zlakusa
Datum upisa u registar: 18.6.2012
Napomena: UNESCO, datum upisa: 16.12.2020.
Kosovski vez
Opis: Visoko razvijen, stilizovan dekorativni vez izveden na tradicionalnoj odeći srpskog naroda
Predlagatelj: KUD "Kopaonik", Leposavić
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Pevanje uz gusle
Opis: Izvođačka praksa koja obuhvata solističko pevanje narodnih epskih pesama u desetercu koje pevač izvodi prateći se na guslama
Predlagatelj: Opština Vrbas
Datum upisa u registar: 18.6.2012
Napomena: UNESCO, datum upisa: 2.12.2018.
Groktalica
Opis: Specifičan način pevanja uz potresanja glasa koji se zvučno zapaža kao izrazitiji vibrato
Predlagatelj: Muzička škola "Mokranjac" (Beograd)
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Napomena: Izvođenja groktalica i rozgalica, kao deo izvođačkih umetnosti i usmenih tradicija, čuvaju lokalne zajednice srpskog stanovništva (kao i bunjevačkog) koje su u prošlom veku (nakon Prvog i Drugog svetskog rata) naselile Vojvodinu iz dinarskih oblasti Dalmacije, Like, Korduna i Bosanske Krajine, kao i značajan broj doseljenika sa dinarskih prostora koji se naselio u Vojvodinu i Beograd 90-ih godina 20. veka.
Pevanje iz vika
Opis: Starije dvoglasno pevanje iz vika spada u pevačke tradicije koje se ispoljavaju kao heterofono bordunski vokalni oblik pevanja, koje izvode dva pevača
Predlagatelj: Udruženje "Društvo za negovanje tradicionalnog pevanja iz vika"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Erski humor
Opis: Forma usmenog izražavanja koja predstavlja specifičan način šaljivog odnosa prema stvarnosti, karakterističan za područje Zlatiborskog okruga
Predlagatelj: Opština Čajetina
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Kolo, kolo u tri, kolo u šest (igra)
Opis: Kolo, kolo u tri, kolo u šest je veoma rasprostranjena narodna igra u aktuelnoj igračkoj praksi Srbije i vitalan oblik tradicionalne kulture
Predlagatelj: Ansambl narodnih igara i pesama "Kolo"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Napomena: UNESCO, 9.12.2017.
Frulaška praksa
Opis: Najtipičniji i najrasprostranjeniji duvački instrument u muzičkoj praksi Srbije. Iako se u novije vreme popularno imenuje kao frula, ovaj instrument poznat je pod starijim nazivima kao svirala ili kao duduk
Predlagatelj: Muzikološki institut SANU
Datum upisa u registar: 19.11.2015.
Izrada drvenih čutura u selu Pilica
Opis: Veština izrade drvenih čutura na ručno pravljenom strugu, uz korišćenje ručnog alata, za čuvanje pića. Na ovaj način izrađuju se i drugi upotrebni predmeti od javorovog i vrbovog drveta
Predlagatelj: Zanatska radnja "Čutura"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Vukov sabor
Opis: Najstarija kulturna manifestacija u Srbiji, posvećena očuvanju jezika, pisma i usmene književnosti, ustanovljena je 1933. godine kao sećanje na reformatora srpskog jezika i pisma Vuka Stefanovića Karadžića
Predlagatelj: Centar za kulturu "Vuk Karadžić" Loznica
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Ojkača
Opis: Izvorna krajiška pesma koja se izvode a cappella ili uz pratnju nekog narodnog instrumenta (najčešće tamburica samica, a ređe diple, dvojnice i dr)
Predlagatelj: Brankovo kolo (izdavačka kuća)
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Čuvanje Hristovog groba
Opis: Deo Uskršnjih običaja koji se odnosi na simboličko „čuvanje Hristovog groba“ od Velikog petka do Vaskrsa
Predlagatelj: Udruženje "Čuvari Hristovog groba", Batajnica
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Đurđevdan
Opis: Veliki prolećni praznik kojim se odvaja novi, letnji period godine od zimskog
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Datum upisa u registar: 15.10.2015.
Rakija šljivovica
Opis: Alkoholno piće koje se dobija destilacijom prevrelog kljuka od šljiva
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 15.10.2015.
Napomena: UNESCO, datum upisa: 3.12.2022.
Kazandžijski zanat u Srbiji
Opis: Izrada sudova i predmeta od bakra jedan je od najstarijih i u prošlosti široko rasprostranjenih zanata na području Srbije
Predlagatelj: Narodni muzej Valjevo
Datum upisa u registar: 15.10.2015.
Znanja i veštine pravljenja kajmaka
Opis: Tradicionalni proces pravljenja kajmaka – mlečnog proizvoda koji nastaje izdvajanjem masnog sloja u fazi hlađenja kuvanog mleka
Predlagatelj: Muzej na otvorenom "Staro selo"
Datum upisa u registar: 26.12.2016.
Paljenje petrovdanskih lila
Opis: Lilanje - običaj pravljenja i paljenja petrovdanskih lila, vekovima prisutan kod stočarskog stanovništva na području zapadne Srbije, vezan za praznik Petrovdan, posvećen Svetim Apostolima Petru i Pavlu
Predlagatelj: Centar za kulturu "Vuk Karadžić" Loznica
Datum upisa u registar: Napomena: 25.12.2017.
Zdravice
Opis: Kraći govor uz čašu koja se ispija za nečije zdravlje ili u čast nečega
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Opančarski zanat
Opis: Izrada jednostavne kožne obuće koja je bila prvenstveno namenjena seoskom stanovništvu. Koreni su mu u srednjovekovnoj (vizantijskoj i evropskoj) kulturnoj tradiciji
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Pevanje uz rojenje pčela
Opis: Da bi prilikom rojenja bezbedno uveo pčele u košnicu, domaćin tiho pevuši obredne pesme
Predlagatelj: Fakultet muzičke umetnosti u Beogradu
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Sjeničko-peštersko ćilimarstvo
Opis: Tradicionalna veština izrade ćilima na području Sjenice i Peštera
Predlagatelj: Opština Sjenica
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Krstovi od vremena
Opis: Podizanje "krstova od vremena" je stara religijsko-društvena običajna praksa, u okviru koje se krstovi postavljaju na raskrsnicama, pored puta, na njivama ili imanjima radi zaštite od vremenskih nepogoda
Predlagatelj: Muzej Jadra
Datum upisa u registar: 5.12.2019.
Tetkica Bibija
Opis: Bibija je zaštitnica porodice, pre svega zdravlja dece, koju slave Romi koji žive u Srbiji, a koji su pravoslavne veroispovesti
Predlagatelj: Muzej romske kulture u Beogradu
Datum upisa u registar: 5.12.2019.
Dragačevski sabor trubača u Guči
Opis: Dragačevski sabor trubača, u neprekidnom trajanju od skoro 60 godina, predstavlja svečani događaj koji je svojim širim značajem postao društveni ritual lokalne zajednice i marker identiteta njenih članova
Predlagatelj: Centar za kulturu i sport opštine Lučani
Datum upisa u registar: 13.10.2020.
Trubaštvo – sviranje ansambala/orkestara limenih duvačkih instrumenata / bleh orkestara
Opis: Zvuk združenih limenih duvačkih instrumenata jedan je od savremenih kulturnih simbola Srbije.
Predlagatelj: Muzikološki institut SANU
Datum upisa u registar: 13.10.2020.
Tamburaši, tamburaške prakse
Opis: Tradicionalno sviranje, karakteristično za modernija doba (dva veka unazad) na tamburi tj. trzalačkim instrumentima
Predlagatelj: Muzej Vojvodine
Datum upisa u registar: 7.10.2021.
Ojice
Opis: Znanja, umeća i veštine izrade ojica, tradicionalnih ukrasnih čipki na ženskoj narodnoj nošnji bošnjačkog stanovništva u Sandžaku
Predlagatelj: Muzej "Ras" u Novom Pazaru
Datum upisa u registar: 18.3.2022.
Maćanske ploče
Opis: Znanja i veštine koje se odnose na prepoznavanje, eksploataciju i oblikovanje kamenih krovnih prekrivki.
Predlagatelj: Opština Ivanjica
Datum upisa u registar: 22.11.2022.
Sarački zanat
Opis: Skup znanja i veština koji se odnose na pripremu materijala i izradu predmeta od kože, prvenstveno za potrebe konjarstva, ali i lova, uzgoja i dresure pasa i drugo.
Predlagatelj: Gradski muzej Sombor
Datum upisa u registar: 21.12.2023.
Plivanje za Bogojavljenski krst
Opis: Običaj plivanja za krst (časni krst, bogojavljenski krst) na otvorenim vodama na praznik Bogojavljenje, kojim se obeležava dan Hristovog krštenja.
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 21.12.2023.
Sviranje na tamburicama
Opis: Tamburice ili samice pripadaju porodici trzačkih žičanih instrumenata. Karakteristične su za dinarsku kulturu, tradicionalno se koriste kao solistički instrument. Predstavljaju deo kulture dinarskog stanovništva doseljenog u Srbiju
Datum upisa u registar: 21.12.2023.
Sezonska seoba stoke u Srbiji
Opis: Praksa sezonske seobe stoke, gazde i pastira (izdig, zdič, bačijanje) podrazumeva odvođenje stoke, uglavnom ovaca i goveda, iz nižih, toplijih predela, u kojima boravi tokom zime, ka planinskim pašnjacima, na kojima boravi u letnjem periodu
Predlagatelj: Narodni muzej Užice
Datum upisa u registar: 15.10.2024.
Detaljni opisi
Usmena tradicija i jezik
Erski humor
Opis: Forma usmenog izražavanja koja predstavlja specifičan način šaljivog odnosa prema stvarnosti, karakterističan za područje Zlatiborskog okruga
Predlagatelj: Opština Čajetina
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Opis: Forma usmenog izražavanja koja predstavlja specifičan način šaljivog odnosa prema stvarnosti, karakterističan za područje Zlatiborskog okruga
Predlagatelj: Opština Čajetina
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
|
Erski humor je forma usmene književnosti koja je karakteristična za područje Zlatiborskog okruga i predstavlja specifičan način šaljivog odnosa prema stvarnosti. Prisutan je u svakodnevnoj komunikaciji i šalama među stanovištvom, a prepoznaje se i u mnogim književnim rodovima i vrstama. Erski humor se nalazi na listi nematerijalnog kultunog nasleđa Srbije.
Erski humor u književnosti. Erski humor uočljiv je u različitim književnim rodovima i vrstama:
Nastanak. Surovi uslovi života i neprestena borba za preživljavanje uticali su na oblikovanje karaktera i mentaliteta ljudi iz zlatiborske regije. Njihov veseo duh oblikovao je jedinstven smisao za humor, kao oblik odbrane od svakodnevnih problema. Erski humor predstavlja istinsku kulturnu i društvenu posebnost ljudi iz zlatiborske regije. Teme i sadržaj. Priče prožete erskim humorom karakteriše mudrost i rečitost. Inspirisane su svakodnevnim životom i bave se važnim društvenim temama, problemima o kojima se ćuti, kao i promocijom pravih društvenih vrednosti i stavova. To su komične dosetke u kojima se ljudi ovog kraja na šaljiv način kritički obračunavaju sa vlastodršcima, sveštenicima, trgovcima, učiteljima i drugim akterima društvenog života. Izražavanjem svojevrsnog narodnog bunta oni se zapravo bore za svoja prava, društvene vrednosti i pravdu. Najpoznatije priče Rasprostranjenost. Erski humor, u domenu usmene tradicije, prisutan je u lokalnim zajednicama na području Zlatiborskog okruga, u opštinama: Arilje, Bajina Bašta, Ivanjica, Kosjerić, Nova Varoš, Požega, Prijepolje, Priboj, Čajetina i Užice. Nematerijalno kulturno nasleđe. Mnogobrojni putopisci i istraživači koji su prolazili zlatiborskim krajem uočili su ovu osobinu naroda koji tu živi. Ovim fenomenom kasnije su se bavili i razni naučni radnici i sakupljači erskih narodnih mudrolija“, što dodatno govori o značaju, značenju i tradiciji koji erski humor ima u kulturnoj baštini srpskog naroda. Značaj erskog humora kao dela kulturnog identiteta srpskog naroda, prepoznat je i od strane Nacionalnog komiteta za nematerijalno kulturno nasleđe Srbije, na predlog Biblioteke "Ljubiša R. Đenić" i opštine Čajetina. Tako je 18.6.2012. godine, zajedno sa dvadeset i šest drugih elemenata, upisan na Listu nematerijalnog kulturnog nasleđa Republike Srbije. Erski humor danas. Erski humor, kao i druge šaljive narodne pripovetke, u savremenom društvu odumire, ali se uticaj ovog fenomena odrazio na formiranje vica kao novog vida usmene književnosti. Drugi oblik nastavljanja usmene šaljive pripovetke javlja se srpskoj pisanoj književnosti, naročito u epohi realizma. Ovi uticaji mogu se zapaziti u delima srpskih književnika, od Stefana Mitrova Ljubiše, preko Milovana Glišića, Stevana Sremca, Radoja Domanovića, Branislava Nušića i Petra Kočića, pa sve do Branka Ćopića. U Čajetini i na Zlatiboru se od 2008. godine održava tradicionalna manifestacija Letnji ulični erski kabare, koja ima za cilj promociju lokalnog, specifičnog erskog humora. PROČITAJ VIŠE Glavni članak: Letnji ulični erski kabare |
Primeri savremenog erskog humora Posle mesec dana provedenih na Zlatiboru, gde je došla, da pomoću čuvenog tretmana "Čigota" skine koji kilogram, jedna Užičanka se telefonom javi mužu: - Dragi, toliko sam srećna. Za mesec dana izgubila sam trećinu svoje kilaže. Reci mi, mili, koliko još da ostanem? - Ostani, dušo, još dva meseca. U samoposluzi Boraveći na Partizanskim Vodama, grupa nemačkih turista poseti jednoga dana samoposlugu "Ineks". Gosti su dugo razgledali robu u rafovima, ali je očigledno bilo da nisu mogli pronaći ono što su tražili. Konačno, jedan od njih priđe priučenom prodavcu Radovanu i upita ga: - Sprehenzi dojč? - Ja mislim, da to nemamo, ali za svaki slučaj pitaj Žiku. Pitalice Čime se Zlatiborci greju a počinje na Z? Odgovor: Zdrvima Čega se Zlatiborac najviše plaši a počinje sa slovom D? Odgovor: Dumre Zašto u Čajetini niko ne koristi žmigavac? Odgovor: Zato što svi znaju gde ko stanuje i gde je krenuo. |
Zdravice
Opis: Kraći govor uz čašu koja se ispija za nečije zdravlje ili u čast nečega
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Opis: Kraći govor uz čašu koja se ispija za nečije zdravlje ili u čast nečega
Predlagatelj: Narodni muzej Čačak
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Vukov sabor
Opis: Najstarija kulturna manifestacija u Srbiji, posvećena očuvanju jezika, pisma i usmene književnosti, ustanovljena je 1933. godine kao sećanje na reformatora srpskog jezika i pisma Vuka Stefanovića Karadžića
Predlagatelj: Centar za kulturu "Vuk Karadžić" Loznica
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Vukov sabor je najstarija i najmasovnija kulturna manifestacija u Srbiji. Posvećena je njegovanju uspomene na život i djelo reformatora srpskog jezika Vuka Stefanovića Karadžića. Središnji program se tradicionalno održava u septembru/rujnu u Vukovom rodnom mjestu Tršiću kod Loznice. Dio programa se održava u Loznici, Beogradu i obližnjem manastiru Tronoša, mjestu ranog Vukovog školovanja.
Opis: Najstarija kulturna manifestacija u Srbiji, posvećena očuvanju jezika, pisma i usmene književnosti, ustanovljena je 1933. godine kao sećanje na reformatora srpskog jezika i pisma Vuka Stefanovića Karadžića
Predlagatelj: Centar za kulturu "Vuk Karadžić" Loznica
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Vukov sabor je najstarija i najmasovnija kulturna manifestacija u Srbiji. Posvećena je njegovanju uspomene na život i djelo reformatora srpskog jezika Vuka Stefanovića Karadžića. Središnji program se tradicionalno održava u septembru/rujnu u Vukovom rodnom mjestu Tršiću kod Loznice. Dio programa se održava u Loznici, Beogradu i obližnjem manastiru Tronoša, mjestu ranog Vukovog školovanja.
Scenska (izvođačka) umjetnost
Glazba, igra, ples i raznovrsne inscenacije
Glazba, igra, ples i raznovrsne inscenacije
Frula (ital. zufolo, engl. pipe; franc. fifre, nem. Pfeife) je duvački aerofoni instrument koji se pravi od jednog komada drveta, najčešće šljive i drena, pošto se to drvo najlakše buši. Frula je jednostavni narodni instrument cilindričnog oblika, sličan uzdužnoj flauti. Gornji kraj cevi je ravno zasečen i delimično je zatvoren čepom, ispod kojeg je na poleđini urezan četvrtasti otvor sa oštrim bridom. Na njemu je 6 otvora za sviranje, kojima se u novije vreme na instrumentima manjih dimenzija pridružuje i 7. otvor na poleđini. Sviranje na fruli, kao domen usmenih tradicija i izraza, odnosno izvođačkih umetnosti, prisutno je među stanovništvom na celoj teritoriji Srbije. Zbog toga je frulaška praksa uvrštena u Nacionalni registar Nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Društvena praksa, rituali i praznici
Običaji, vjerovanja, mitovi, svetkovine
Običaji, vjerovanja, mitovi, svetkovine
Čuvanje Hristovog groba je drevni hrišćanski običaj i predstavlja deo Uskršnjih obreda, predstavlja simbolično "čuvanje Hristovog groba" od Velikog petka do Uskrsa. Običaj potiče iz Jerusalima, a među srpskim pravoslavnim stanovništvom održao se u gradiću Vrlika u severnoj Dalmaciji, gde se upražnjava u pravoslavnoj crkvi Svetog Nikole. Na predlog Udruženja Čuvari Hristovog groba iz Batajnice običaj je uvršten u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Tradicionalna umetnost
Zanati, rukotvorine, kulinarstvo
Zanati, rukotvorine, kulinarstvo
Običaj izlivanja i paljenja ratarskih sveća
Opis: Jedan od uskršnjih običaja na području zapadne Srbije koji obuhvata izradu sveća od čistog voska i njihovo prinošenje manastiru Tronoša
Predlagatelj: Manastir Tronoša
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Opis: Jedan od uskršnjih običaja na području zapadne Srbije koji obuhvata izradu sveća od čistog voska i njihovo prinošenje manastiru Tronoša
Predlagatelj: Manastir Tronoša
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
|
Ratarske sveće predstavljaju viševekovni običaj, u manastiru Tronoši, kojim se daruju sveće i postavljaju u manastirskoj crkvi ispred oltara. Desnu sveću prilažu sela Tršić i Korenita, levu Zajača, Gornja Borina i ostali priložnici, jedna za jadarski, a druga za rađevski srez. Od davnina se pale svake nedelje i praznicima za zdravlje, sreću, kao i za zaštitu od grada i nevremena i bolji rod na njivama.
Ono što ostane za godinu dana bude pretopljeno i koristi se za izlivenje novih sveća. Težačke ili oračke sveće su se osim na zapadu Srbije pravile i u Bosni. Sličan običaj je postojao i kod Belorusa, Ukrajinaca i finskih Mordvina. Običaj izlivanja i paljenja ratarskih sveća uvršten je u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije. Tradicija. Tradicija prinošenja sveća potiče još iz vremena robovanja pod Turcima, kada u okolini manastira nije bilo parohijskih crkava, pa su kaluđeri služili u više sela. Pošto su sela bila udaljena od manastira, stanovnici nisu mogli često dolaziti crkvi. Zato, kada je kaluđer osvetio vodu za Uskrs ili za slavu, ostatak sveće koju je pripremio domaćin, nosio je u manastir. Od svih ovih svećica pravljene su dve velike sveće i na Veliki petak postavljane ispred oltara, koje su za vreme bogosluženja paljene preko cele godine. Običaj danas. Nastavljujući tradiciju, u vreme vaskršnjeg posta, vernici ovog kraja skupljaju vosak ili novac kojim se kupuje čist pčelinji vosak, od kojih se na Veliku sredu izlivaju dve sveće od po 50 kilograma visine 150 centimetara. Na Veliki četvrtak posle podne meštani ih donose do Kapele Svetog Pantelejmona sa česmom devet Jugovića, odakle kreće litija prema manastiru. |
Ratarska sveća u manastiru Tronoša
Autor: Ванилица - Sopstveno delo, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=50457772 |
Sjeničko-peštersko ćilimarstvo
Opis: Tradicionalna veština izrade ćilima na području Sjenice i Peštera
Predlagatelj: Opština Sjenica
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Ćilimarstvo u Srbiji i Sjeničko-peštersko ćilimarstvo
Ćilimarstvo u Srbiji spada u izrazito tkalačko (zanatsko) likovno stvaralaštvo, koje je posebno bilo razvijeno u nekoliko ćilimarskih oblasti i/ili centara od 18. do prve polovine 20. veka. Iako su se ovi centri razlikovali od drugih područja u Srbiji po razvijenoj i prepoznatljivoj proizvodnji, oni su se i međusobno razlikovali po kompozicijama ukrasa, stilskim obeležjima, koloritu, ornamentima ali i načinu njihove interpretacije. Zajednička osobina svih ovih centara bila je ta što su se ćilimi skoro u svim tim oblastima tkali sa dva lica. Ćilimarstvo je od njegovog nastanka na prostoru Srbije predstavljalo najznačajniji segment tekstilnog stvaralaštva kroz nekoliko vekova. Zbog svog značaja za kulturu Srbije, kao veština izrade ćilima, Pirotsko ćilimarstvo, Staparsko ćilimarstvo i Sjeničko-peštersko ćilimarstvo, poznato po najpoznatijim autohtonim srpskim ćilima, izatkanim u domaćoj radinosti u Pirotsko kraju, selu Stapar, u Bačkoj, na severozapadu Vojvodine i Pešterskoj visoravni upisana su u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Opis: Tradicionalna veština izrade ćilima na području Sjenice i Peštera
Predlagatelj: Opština Sjenica
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Ćilimarstvo u Srbiji i Sjeničko-peštersko ćilimarstvo
Ćilimarstvo u Srbiji spada u izrazito tkalačko (zanatsko) likovno stvaralaštvo, koje je posebno bilo razvijeno u nekoliko ćilimarskih oblasti i/ili centara od 18. do prve polovine 20. veka. Iako su se ovi centri razlikovali od drugih područja u Srbiji po razvijenoj i prepoznatljivoj proizvodnji, oni su se i međusobno razlikovali po kompozicijama ukrasa, stilskim obeležjima, koloritu, ornamentima ali i načinu njihove interpretacije. Zajednička osobina svih ovih centara bila je ta što su se ćilimi skoro u svim tim oblastima tkali sa dva lica. Ćilimarstvo je od njegovog nastanka na prostoru Srbije predstavljalo najznačajniji segment tekstilnog stvaralaštva kroz nekoliko vekova. Zbog svog značaja za kulturu Srbije, kao veština izrade ćilima, Pirotsko ćilimarstvo, Staparsko ćilimarstvo i Sjeničko-peštersko ćilimarstvo, poznato po najpoznatijim autohtonim srpskim ćilima, izatkanim u domaćoj radinosti u Pirotsko kraju, selu Stapar, u Bačkoj, na severozapadu Vojvodine i Pešterskoj visoravni upisana su u Nacionalni registar nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Kosovski vez
Opis: Visoko razvijen, stilizovan dekorativni vez izveden na tradicionalnoj odeći srpskog naroda
Predlagatelj: KUD "Kopaonik", Leposavić
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Opis: Visoko razvijen, stilizovan dekorativni vez izveden na tradicionalnoj odeći srpskog naroda
Predlagatelj: KUD "Kopaonik", Leposavić
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Opančarski zanat
Opis: Izrada jednostavne kožne obuće koja je bila prvenstveno namenjena seoskom stanovništvu. Koreni su mu u srednjovekovnoj (vizantijskoj i evropskoj) kulturnoj tradiciji
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Opis: Izrada jednostavne kožne obuće koja je bila prvenstveno namenjena seoskom stanovništvu. Koreni su mu u srednjovekovnoj (vizantijskoj i evropskoj) kulturnoj tradiciji
Predlagatelj: Etnografski muzej u Beogradu
Datum upisa u registar: 13.12.2018.
Zlakuska lončarija
Opis: Ručna izrada keramičkih posuda za termičku obradu hrane na ručnom vitlu, tehnikom zidanja dodavanjem slojeva gline, koja čini zlakusku lončariju jedinstvenom
Predlagatelj: Udruženje lončara Zlakusa
Datum upisa u registar: 18.6.2012
Napomena: UNESCO, datum upisa: 16.12.2020.
Opis: Ručna izrada keramičkih posuda za termičku obradu hrane na ručnom vitlu, tehnikom zidanja dodavanjem slojeva gline, koja čini zlakusku lončariju jedinstvenom
Predlagatelj: Udruženje lončara Zlakusa
Datum upisa u registar: 18.6.2012
Napomena: UNESCO, datum upisa: 16.12.2020.
Izrada drvenih čutura u selu Pilica
Opis: Veština izrade drvenih čutura na ručno pravljenom strugu, uz korišćenje ručnog alata, za čuvanje pića. Na ovaj način izrađuju se i drugi upotrebni predmeti od javorovog i vrbovog drveta
Predlagatelj: Zanatska radnja "Čutura"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Opis: Veština izrade drvenih čutura na ručno pravljenom strugu, uz korišćenje ručnog alata, za čuvanje pića. Na ovaj način izrađuju se i drugi upotrebni predmeti od javorovog i vrbovog drveta
Predlagatelj: Zanatska radnja "Čutura"
Datum upisa u registar: 18.6.2012.
Filigran je jedna od najlepših je tehnika obrade metala. Ovom tehnikom tokom vekova izrađivan je divan nakit kao i ukrasni predmeti kojima se i danas divimo. Naziv ove tehnike dolazi od lat. filum-nit i granum-zrno. Da bi se neki ukrasni predmet ili nakit uradio u ovoj tehnici upotrebljava se srebrna, zlatna i ređe bakarna žica za komponovanje motiva. Niti žice se savijaju i upleću, međusobno vezuju i tako se formira složeni motiv koji može biti položen na metalnu podlogu ili slobodan (a-jour-filigran). Od filigranske žice pravili su se krugovi, cvetići, geometrijske šare. Na ovako izrađene predmete ponekad su stavljane i sitne metalne kuglice. Filigranski zanat se nalazi na listi nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Šljivovica Šljivovica (šljiva) je vrsta voćne rakije. To je bezbojno ili žućkasto, jako alkoholno piće, koje se dobija destilacijom prevrelog kljuka od šljiva. Rakija šljivovica je 2015. godine ušla u Nacionalni registar Nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
Šljivovica Šljivovica (šljiva) je vrsta voćne rakije. To je bezbojno ili žućkasto, jako alkoholno piće, koje se dobija destilacijom prevrelog kljuka od šljiva. Rakija šljivovica je 2015. godine ušla u Nacionalni registar Nematerijalnog kulturnog nasleđa Srbije.
*Dio nematerijalne kulturne baštine koji nije registriran od strane Ministarstva kulture Republike Srbije (vidi prethodno poglavlje: Srbija), već od strane kosovskih institucija
REGISTRIRANA ZAŠTIĆENA NEMATERIJALNA KULTURNA BAŠTINA NA DINARSKOM PODRUČJU U ALBANIJI
|
-
|
Nematerijalna dobra upisana na UNESCO Listu nematerijalne kulturne baštine
|
