|
|
SREDIŠNJI DINARSKI POJAS > POVRŠI I BRDA CRNE GORE I PROKLETIJE > Kučke planine (Žijovo) > Vodič > Po Zatrijepču i Grudi (Krajina)
ZATRIJEBAČ / TRIESH
|
Zatrijebčani (alb. Triesh)
Zatrijebač, odn. na albanskom Triesh je manje područje u jugoistočnom dijelu Kuča, koje se zbog svoga graničnog položaja još naziva Krajina (krajina također obuhvaća i Orahovo, Koći i Fundinu), odn. Kučka krajina, jer je riječ krajina općenito označavala granično područje. Prema etničkim obilježjima radi se o miješanom području naseljenom albanskim (katoličko i islamsko) i pravoslavnim stanovništvom. Na albanskom jeziku Zatrijepčani se zovu Trieshjan (muški član plemena) i Trieshjane (ženska članica plemena). Za Albance Zatrijebač predstavlja samo dio veće regije Malesije (alb. Malësia) koja se najvećim dijelom nalazi preko granice, u Albaniji. Obiteljska slava Zatrijepčana je za Malu Gospojinu (Malu Gospu), a ovdje se nalaze naselja: Benkaj, Budza, Cijevna, Deljaj, Korita, Mužeška, Nikmaraš, Rudine, Poprat i Stjepovo. Povijesno pleme Zatrijebač, kao i pripadnici nešto južnijeg albanskog plemena Hota tvrde kako potječu od izvjesnog Keq Preke. Mitološki osnivač drugog dijela Zatrijepča je Ban Keqi, za koga govore da se doselio 100 godina nakom Keq Preke. Trieshi su poznati i po tomu što su oni započeli albanski ustanak protiv Turaka 1907. godine pobjedom u bitki kod Lemaja, koja se odvijala na rijeci Cijevnoj, i u kojoj je sudjelovalo 150 pripadnika toga plemena. Prema pričanju lokalnih stanovnika jedino što je razdvajalo dvije suprotstavljene strane bio je most preko rijeke Cijevne. Među bitkama koje koje su uslijedile tijekom istoga ustanka bila je ona poznata na brdu Dečić (1911.) alb. Deçiq. Potomci obitelji Zatrijebčana danas većinom obitavaju u Tuzi, dijelu glavnog grada Podgorice, dok su također brojni i oni koji su se iselili u SAD. Zatrijepčani su:
Ostale obitelji koje potječu od obitelji iz Zatrijepča:
Pogled s Dajbabske gore na Suku Grudsku
|
Karta područja plemena Kuča
Izvor: Marko Miljanov, Pleme Kuči u narodnoj priči i pjesmi, Titograd, 1967.g. Albanci na širem području glavnog grada Crne Gore i dalje imaju plemensku organizaciju. U okviru albanskih plemena na području Malesije postoje tri barjaktara i jedan vojvoda. Zatrijepčani nemaju barjaktara, a ostala tri plemena imaju - Ulići (Uljaji), Ivezaji i Čunmuljaji. Kada se donose neke odluke obično sve započinje od tih barjaktara i vojvoda, donese se odluka, zapiše se i obznani, i svi to poštuju. PROČITAJ VIŠE
GAJEVIĆ, Jasna: Pobjeći negdje: Suka Gruda. Jasmina putovanja, 20.9.2020. POPOVIĆ, Predrag: Suka Gruda 1.214 mnm - Kučke planine. Vrhovi Crne Gore, 18.5.2016. |
|
Mistična Malesija (Lokalni Hodači)
Autor: Lokalni Hodači Datum objave: 24.2.2025. Opis. Mistična Malesija! Priroda iznad kanjona Cijevne nas je ponovo oduševila. Otisli smo se u mir, krš i draču, u društvu gavrana a dan uglavnom proveli u pećinama i jamama Suke Grude, gdje se čudu prirode nismo mogli načuditi Gdje smo parkirali kola: https://maps.app.goo.gl/gddqA1i8EADeQ... GPX fajl ture: http://1drv.ms/u/c/d65a52d0ba826f11/E... |
MOSTOVI - Zatrijebač, život koji diše
Datum objave: 1.11.2021. Autor: RTCG - Zvanični kanal NAŠA BAŠTINA: Džubljeta - KUD “Besa” Zatrijebač, mart 2024
Postavio: Aleni Videos Datum objave: 14.4.2024. Opis. U jutarnjem programu RTCG "Dobro jutro Crna Goro" od 9.03.2024. godine u emisiji "Naša Baština" pozvani su bili članovi KUD "Besa" iz Zatrijebča u pratnji koreografa i muzikologa Štjefana Ujkića kao i koreografkinje ovog društva Leonore Dedivanović. U centru pažnje ove emisije bila je hiljadugodišnja albanska nošnja džubljeta i njeno svrstavanje kao nematerijalno svjetsko nasleđe UNESCO-a, o kojem su govorili oba pomenuta gosta. Zatim su članovi ovog društva nastupali i pokazali svoje umijeće i talenat u izvođenju tradicionalnih plesnih albanskih igara. ******** Në programin e mëngjesit të RTCG “Dobro jutro Crna Goro“ të datës 9.03.2024 në rubrikën „Nasa Bastina“ (Trashëgimia jonë) të ftuar ishin valltarët e SHKA „Besa“ nga Trieshi të shoqëruar nga koreografi dhe muzikologu Shtjefën Ujkaj si dhe koreografja e kësaj shoqërie Leonora Dedivanaj. Në qendër të vëmendjes së këtij emisioni ishte veshja mijëvjeçare malsore xhubleta dhe pranimi i saj si pasuri dhe trashëgimi jomateriale botërore në UNESCO, gjë për të cilën folën të dy të ftuarit e lartëpermendur. Pastaj në vazhdim valltarët e kësaj shoqërie performuan dhe shfaqen talentin e vet në kërcim vallesh tradicionela malësore (Dedivanovic, Shtjefen, Stjefan, Štefan, Stefan, Ujkic, Ujkić, Dedivanoviq, Ujkiq) |
Tingujt e vendlindjes: SHKA "Besa" Triesh - film dokumentar folklorik, 2003
Autor: Aleni Videos Datum objave: 26.8.2023. Opis. Film dokumentar folklorik „Tingujt e vendlindjes“ i përgatitur në vitin 2003, me folklor burimor të realizuar në ambiente natyrore të mrekullueshme të Trieshit e Malësisë së Madhe, si në bjeshkët madhështore, fushat, luginat, shpatet si dhe në bjeshkët e Koritës dhe në brigjet e lumit Cem. Në këtë film dokumentar të realizuar me aq kujdes dhe përkushtim para 20 viteve, ndër të tjera shfaqen dhe rite të ndryshme ndër malësorë, pastaj melodi me fyell, çifteli, zymbare (zypare) si dhe instrumente tjera muzikore, tradita logjesh, lojëra popullore, e të tjera. Gjithashtu në këtë dokumentar paraqiten larmishmëri e paimagjinueshme e xhubletave mijëravjeçare malësore, duke fillua nga ato të vajznisë, nusnisë dhe të grave të moshueme. Kjo video u realizua me ndihmën e: Organizatori, koreografia, skenari dhe muzika: Shtjefën Ujkaj Asistentë koreografie: Kristina Nikprelaj dhe Nikolla Ujkaj Udhëheqëse e valleve: Kristina Nikprelaj Kamera: Foto-Video studio „Srgjo“ Montazhi dhe siglat kompjuterike: Albert Dedvukaj Për realizimin e kësaj videoje gjithashtu bashkëpunuan: Sokol dhe Gjyste Vulaj – Studio „Rozana“, Televizioni Teuta, Ulqin Nikollë Nikprelaj – Studio „Niki", etj ... Të përmendim se SHKA „Besa“ është themelua në vitin 1968, pra këtë vit shënon 55 vjetorin e themelimit. Për eksportimin dhe përgatitjen e kësaj videoje për ta ngarkuar në Youtube, falënderoj përzemërsisht për punën e pakursyer dhe palodhur të tij, të riun malësor nga Kopliku i Malësisë së Madhe - Artur Hoxhaj, pronarin e TV Kopliku PRIJEVOD (Google Translator): Folklorni dokumentarni film "Zvuci domovine" pripremljen 2003. godine, s izvornim folklorom ostvarenim u prekrasnim prirodnim okruženjima Zatrijebča i Prokletija, poput veličanstvenih planina, polja, dolina, obronaka, kao i planina Korita i obala rijeke Cijevne/Cem. U ovom dokumentarnom filmu, snimljenom s tolikom pažnjom i predanošću prije 20 godina, prikazani su razni rituali među gorštacima, kao i melodije uz flautu, çifteli, zymbare (zypare) i druge glazbene instrumente, logja tradicije, narodne igre i još mnogo toga. Ovaj dokumentarac također predstavlja nezamislivu raznolikost tisućljetnih planinskih nošnji, počevši od onih djevojaka, nevjesta i starijih žena. Ovaj video je napravljen uz pomoć: Organizator, koreografija, scenarij i glazba: Shtjefën Ujkaj Asistenti koreografije: Kristina Nikprelaj i Nikolla Ujkaj Plesna voditeljica: Kristina Nikprelaj Kamera: Foto-Video studio "Srgjo" Montaža i računalni logotipi: Albert Dedvukaj Na produkciji ovog videa također su surađivali: Sokol i Gjyste Vulaj - Studio "Rozana", Televizija Teuta, Ulqin Nikollë Nikprelaj - Studio "Niki", itd ... Spomenimo da je SHKA "Besa" osnovana 1968. godine, tako da se ove godine navršava 55 godina od osnivanja. Za izvoz i pripremu ovog videa za upload na Youtube, želio bih iskreno zahvaliti mladom planinaru iz Koplikua u Velikom gorju - Arturu Hoxhaju, vlasniku TV Kopliku, na njegovom neumornom i predanom radu. |
|
|
NAŠA BAŠTINA - KUD "Besa" Zatrijebač
Autor: RTCG - Zvanični kanal Datum objave: 21.4.2024. |
|
Delaj / alb. Delaj
|
Delaj odn. Delaj (alb. izgovor Deljaj), bio je poznat po proizvodnji meda i majstorima zidanja i klesanja kamena.
Vidikovac - U Delaju, nad kanjonom rijeke Cijevne, se nalazi vidikovac s koga se pruža odličan pogled (vjerojatno jedan od najljepših) na kanjon Cijevne, albanske planine, Skadarsko jezero i Rumiju. Pješačka staza Cijevna-Delaj - Jedna od popularnijih pješačkih staza u Kučkim planinama vodi od kanjona Cijevne do Delaja. Uspon započinje od napuštene granične karaule i škole, na obali Cijevne, na oko 100 metara nadmorske visine. Kako se Delaj nalazi na oko 900 m n.v. staza se uspinje oko 800 metara u brojnim serpentinama, i traje oko tri sata. Uspon je moguć tijekom cijele godine. Na kraju staze stiže se do golemog križa u Delaju visokog 10 metara, sagrađenog 2010. godine donacijama vjernika. |
Tradicionalno su Zatrijepčani živjeli od poljoprivrede i stočarstva. Poznati su zatrijebački krumpir (krtola) i sir.
|
Pogled na kanjon Cijevne iz Deljaja
Stjepovo, Šćepova / alb. Stjepohi
Stjepovo je centar Zatrijepča. Selo se nalazi na oko 850-900 m n.v.
U Stjepovu se nalazi vidikovac nad kanjonom rijeke Cijevne. Do vidikovca se dolazi stazom opasanom kamenim zidovima, 5 minuta hoda od zgrade na glavnoj cesti na kojoj piše Besa, i gdje se nalazi oveće parkiralište. Nedaleko se nalazi katolička crkva Mala Gospa, podignuta prije više od 250 godina. Nova katolička crkva Svete krunice u selu sagrađena je na temeljima stare uz pomoć mještana koji žive u SAD-u. Zanimljivo je kako je ovdje prvi put počelo prevođenje Biblije na albanski jezik.
U Stjepovu se nalazi vidikovac nad kanjonom rijeke Cijevne. Do vidikovca se dolazi stazom opasanom kamenim zidovima, 5 minuta hoda od zgrade na glavnoj cesti na kojoj piše Besa, i gdje se nalazi oveće parkiralište. Nedaleko se nalazi katolička crkva Mala Gospa, podignuta prije više od 250 godina. Nova katolička crkva Svete krunice u selu sagrađena je na temeljima stare uz pomoć mještana koji žive u SAD-u. Zanimljivo je kako je ovdje prvi put počelo prevođenje Biblije na albanski jezik.
Nikmaraš / alb. Nikmarashi
KOORDINATE 42.439, 19.438 BROJ STANOVNIKA 13 (prema popisu 2003.) Wikipedija Nikmaraš
KOORDINATE 42.439, 19.438 BROJ STANOVNIKA 13 (prema popisu 2003.) Wikipedija Nikmaraš
|
Nikmaraš (alb. Nikmarashi) je naselje na području Zatrijebča, nedaleko od granice s Albanijom. Selo nosi ime po zatrijepčanskom starješini Niku Marašu Kalčeviću (Nik Marashi). Njegova su se djeca zvala Lul Nika, Cac Nika i Mark Nika.
Nikmaraš je jedno od 6 sela na području Zatrijepča (Trieshi), naseljenih albanskim stanovništvom, uz sela: Mužečka, Sćepova (Stjepovo, alb. Stjepohi), Banjkani (alb. Benkaj), Deljani (alb. Delaj, Deljaj) i Budza. U prošlosti je Nikmaraš bio najveće od 10 zatrijebačkh sela, no danas je to Stepovo, koja je ujedno i plemenski centar. Sredinom 19. stoljeća u selu je zabilježeno 70 domaćinstava i selo su tada zvali Shkodra e Vogel - Mali Skadar, aludirajući na njegovu veličinu uspoređujući ga sa Skadrom. Unutar seoskog područja nalazi se brdo Sjevik. |
Stanovništvo. U selu se sreću ova prezimena: Arapaj, Cacaj, Gjeloshaj, Gjonaj, Gjurashaj i Margilaj. Većina njegovih stanovnika se nakon 2. svjetskog rata iselila u druge gradove Crne Gore, a najveći je broj završip u emigraciji u Sjedinjenim Američkim Državama.
Kretanje broja stanovnika u prošlosti: 1948. godine 80 stanovnika; 1953. 77; 1961. 73; 1971. 90; 1981. 55; 1991. 26; 2003. godine 13 stanovnika. Ovo naselje je u potpunosti naseljeno Albancima (prema popisu iz 2003. godine). |
Poprat
MAJA SUKA E LAKUT
NADMORSKA VISINA 1233 m
NADMORSKA VISINA 1233 m
Maja Suka e Lakut
|
Panoramska fotografija: Greben vrha Maja Suka e Lakut nad sjevernom (nasuprotnoj, na fotografiji) stranom kanjona rijeke Cijevne
Prednja strana nalazi se na teritoriji Albanije, dok su tjeme i sjeverna strana na području Crne Gore.
Prednja strana nalazi se na teritoriji Albanije, dok su tjeme i sjeverna strana na području Crne Gore.
Rudine / alb. Rudinë, Rudina
|
Đedovina: Kora hljeba najslađa u đedovini (Epizoda 8)
Autor: Đedovina Datum objave: 15.5.2024. Opis. Ekipa emisije Đedovina: Autor: Bojan Vučinić Producent: Danilo Perišić Snimatelji: Danilo Perišić Montaža/kolor korekcija: Rade Bulatović |
|
U kanjonu rijeke Cijevne
Dio kanjona rijeke Cijevne, pod selom Prifti. Odavdje Cijevna teče kanjonom još oko tri kilometara sve do sela Dinoše gdje izlazi na Zetsku ravnicu. |
Kanjon rijeke Cijevne u Crnoj Gori
Zavoj rijeke Cijevne podno sela Lofka omiljeno je izletište i kupalište zbog prirodnog proširenja i šljunčanih obala
|
Cijevna izvire na albanskom teritoriju, dužina njezina toka u Crnoj Gori iznosi 32 km. Nakon izlaska iz kanjona teče Ćemovskim poljem, i u tome dijelu toka Cijevna ima povremeni tok.
Dio kanjona Cijevne u Crnoj Gori naziva se i Zatrijebačka Cijevna prema kraju kroz koji prolazi. PRIJEDLOG ZA IZLET Cijevna Zatrijebačka - Stijepovo Stijepovo, sa zaseokom Delaj, je selo u Zatrijepču, s juzne strane Kučkih planina, smješteno ispod vrha Kaženik, na oko 880 m n.v.. Ruta vodi iz Cijevne Zatrijebačke (oko 150 m n.v.) do Stijepova. Početak staze je kod mosta, koji se nalazi prije škole i bivše karaule, na putu od Dinoše prema graničnom prelazu s Albanijom (Grabon). Trasa ide serpentinskom stazom, koju su mještani koristili za svoje potrebe. Staza je markirana i na njoj nema rizičnih mjesta. Ukupno se savlada oko 730 m n.v., a do vrha trebao oko tri sata hoda. U povratku se Cijevnu može prijeći na drugom mostu, koji je se nalazi na nekoliko stotina metara od škole. Sa Stijepova se pruža lijep pogled na kanjon Cijevne i dio Prokletija. Vide se Skadarsko jezero i Rumija, a od vrhova Kučkih planina se uočavaju Kaženik i Suka gruda. IZVOR Planinarski klub "Komovi", 2026. |
Dinoša / alb. Dinosha, Dinoshë
KOORDINATE 42.417778, 19.336667 BROJ STANOVNIKA 520 (2003.godine) WIKIPEDIJA Dinoša
KOORDINATE 42.417778, 19.336667 BROJ STANOVNIKA 520 (2003.godine) WIKIPEDIJA Dinoša
|
Dinoša je naselje u općini Podgorica (Gradska opština Tuzi). Ovo naselje pripada povijesnom području Malesije, a nastalo je na izlasku planinskog (kanjonskog) dijela toka rijeke Cijevne, prema Zetskoj ravnici. Područje (atar) naselja je gotovo podjednako i brdski i ravničarski, a obuhvaća površinu od 420 hektara, tj. 4,2 km².
Pogled na Dinošu od južne obale rijeke Cijevne
Povijesni pregled. Stari vijek. Dinoša je kao naselje postojala još u antičkom razdoblju, o čemu svjedoči citadela na platou omanjeg brda Ćuteza. Na prostoru ovog objekta su sačuvani bedemi rađeni od krupnijih kvadara, u helenističkom opusu (specifični način urešavanja zidnih ploha). U rimskom razdobju, Dinoša je bila vezana za antički grad Duklju, pored ostalog i dobro očuvanim ostacima vodovoda, kojime se ona opskrbljivala vodom (izvorište i kolektor vodovoda utvrđeni su u ovom mjestu, na obali rijeke Cijevne).
Srednji vijek. U srednjem vijeku Dinoša je znatno razvijeno naselje, o čemu svjedoči povelja kralja Milutina iz 1314. godine. Povezivala je dobar dio Malesije s trgovištima Podgorica, Spuž i Onogošt (Nikšić). U sklopu sadašnjeg groblja u naselju, nalaze se temelji (ostaci crkve) Sv. Arhangela Mihaila. Naselje je posjedovalo svoje planine na prostorima Žijova: na Koštici, Rikavcu i Širokaru. S vremenom su formirane komunice (u brdskom i ravničarskom dijelu) a korišćene su ujesen i proljeće. Ljeti, uz uobičajenu naknadu, stoku su davali na izdržavanje stočarima iz predjela današnjih Kuča i Zatrijepča. Osmanska vlast. Za vrijeme osmanske vlasti, Dinoša je jedno od središta islamizacije doseljavanog stanovništva, s jednom od najstarijih džamija u okolici Podgorice. Iz nje su se islamizirani Malisori selili prema Nikšiću, Spužu i Podgorici. Na brdu Planici se nalaze ostaci tvrđave iz turskog razdoblja. |
Stanovništvo. Stanovništvo Dinoše je i danas, još od osmanskog razdoblja, pretežito islamsko (npr. i prema podacima još iz 1941. godine, u naselju je živjelo 69 rimokatolika i 308 muslimana).
Kretanje broja stanovnika Dinoše u prošlosti: 1948. godina 272 stanovnika; 1953. 377; 1961. 457; 1971. 575; 1981. 669; 1991. 785; 2003. godina 520 stanovnika. Stanovništvo prema etničkom sastavu (prema popisu iz 2003.): Albanci 497 (95.57%); Crnogorci 7 (1.34%); Bošnjaci 7 (1.34%); Muslimani 2 (0.38%); Srbi 1 (0.19%) |
